responsiveMenu
فرمت PDF شناسنامه فهرست
   ««صفحه‌اول    «صفحه‌قبلی
   جلد :
صفحه‌بعدی»    صفحه‌آخر»»   
   ««اول    «قبلی
   جلد :
بعدی»    آخر»»   
نام کتاب : شرح فصوص الحكم نویسنده : حسين بن حسن خوارزمي    جلد : 1  صفحه : 144


و تحقيق كلام در اين مقام آن كه : اسماء الله اگر چه بحسب سدنه غير متناهى است امّا بحسب امّهات و اصول متناهى است چنان كه امّهات مظاهر اسماء الهى چون أجناس و انواع حقيقيه متناهى است با وجود عدم تناهي أجناس [47] كه در تحت انواعاند .
پس شيخ در تعليل عدم تناهي اسماء الهى طريقهء استدلال از اثر به مؤثر مسلوك داشته ، مىگويد : هر اسمى را عملى است كه اختصاص بدان اسم دارد ، و كاينات غير متناهيه لا جرم مستند باشد به اسماء غير متناهيه كه حاصل باشد از اجتماع بعضى از اسماء كليه با بعضى ، و اين اسماء غير متناهى داخل در حيطهء امّهات اسماء الهى .
و على الحقيقة فما ثمّ إلا حقيقة واحدة تقبل جميع هذه النسب و الإضافات التي يكنّى عنها بالأسماء الإلهية .
يعنى : اگر اسماء متكثّره است امّا در حقيقت يك حقيقت است ، أعنى يك ذات كه قابل جميع نسب و اضافات است كه تعبير از آن نسب و اضافات به اسماء الهى كرده مىشود . و اسماء مسمّى را از جميع وجوه متعدد نكند ، [ و ] كثرت و اختلاف صور امواج بحر را متكثر نگرداند . بيت :
< شعر > يك بحر در حقيقت و امواج مختلف و آن موج هم ز بحر گهر بار آمده < / شعر > و الحقيقة تعطى أن يكون لكل اسم يظهر ، الى ما لا يتناهى ، حقيقة يتميز بها عن آخر ، تلك الحقيقة التي بها يتميز هي الاسم عينه لا ما يقع فيه الاشتراك ، ) * يعنى : تحقيق اقتضاى آن مىكند كه هر اسمى را از اسماء غير متناهى كه ظاهر مىشود حقيقتى باشد كه آن اسم بدان حقيقت از اسم ديگر متميّز شود ، و آن حقيقت كه بدان متميّز مىشود اسمى از اسماء نيست ، مگر عين صفت كه اعتبار كرده شده است با ذات ، و اسم گشته . پس اسماء از حيثيت تكثّر نيست مگر عين نسب و اضافات كه مسمّاست به صفات ، از آن كه همه در ذات اشتراك دارند .
پس بدين تقدير فرق نيست ميان اسماء و صفات ، و به اعتبار آن كه اسم عبارت از مجموع است ، فرق حاصل مىشود .
و بر هر تقديرى آن چه مشترك است ، اسم نيست بلكه حقيقة الحقائق است . و اسماء از روى امتياز هر يكى از ديگرى حقايق متكثّره‌اند كه بازگشت همه به يك حقيقت مشتركه است .



[47] قا : اشخاص .

144

نام کتاب : شرح فصوص الحكم نویسنده : حسين بن حسن خوارزمي    جلد : 1  صفحه : 144
   ««صفحه‌اول    «صفحه‌قبلی
   جلد :
صفحه‌بعدی»    صفحه‌آخر»»   
   ««اول    «قبلی
   جلد :
بعدی»    آخر»»   
فرمت PDF شناسنامه فهرست