با خاتم انبيا دارند ، چه بسا ملك نازل به آن جناب را مشاهده نمايند و كلام حق را استماع نمايند . در بين اصحاب حضرت ختمى مرتبت ، حضرت آدم الأولياء بوى وحى را قبل از نزول ملك استشمام مىنمود لذا به اتفاق ارباب حقيقت و اهل حق از عرفا ( قده ) أقرب الناس إلى رسول الله بود . و قال ، صلى الله عليه و آله ، لأقرب الخلائق إليه : يا علىّ ، أنت ترى ما أراه ، و تسمع ما أسمع ، إلَّا أنّك لست بنبيّ .
تتميم از آنجا كه مراتب كلام الهى و انواع آن و اطلاع بر مغيبات از شئون اسم جامع « المتكلم » است ، و باحثان در علم كلام و اكثر ارباب حكمت نظريه از اين معنا غفلت كرده ، و يا حق اين مطلب عالى را ، كه از امهات مسائل مذكور در كتب ارباب عرفان است ، درست ادا نكرده اند ، و در تاريخ حكمت بندرت فيلسوفى متأله به نحوى شايسته در اين بحث مهم ، كه همانا بحث معرفت وحى و نزول كتب سماويه و مقاوله بين ملايكه و تكلم سالكان درجات جنان و دركات نيران است ، وارد شده و از عهده حق كلام برآمده است ، ناچار بعضى از مهمات در اين مقدمه تقرير مىشود . [59] از متأخران ، شيخنا و قائدنا و سيدنا فى المعارف الربوبية ، قدوة أرباب الحق

[59] بحث از كلام ( از كلام ذاتى كه عين ذات است ، تا آخرين درجه كلام ، يعنى كلام در عالم شهادت ، كه در انسان به صورت الفاظ حاكى از معانى است ، و در موجودات و صور نوعيه اسمائيه كلام و نطق خاص هر صورت و طبيعتى مناسب با همان شيء است ، كه از جمله آن منطق طيور است ؛ و نيز نفس حقايق وجوديه در عالم شهادت ( ظَهر كلام وجود و حد و مطلع و بطون سبعه ) خود مراتب كلام اند ، و مرتبه اعلاى آن امرى زايد بر متكلم نيست . ) از علوم قرآنى محسوب مىشود . در دانشگاهها علوم قرآنى جزء دروس مستقل است ، اما آنچه از آن عايد شاگرد مىشود چند صفحه از اتقان سيوطى است ! درس فلسفه و عرفان نيز آنچنان ملعبه قرار گرفته است كه موجب نااميدى است و بس . ثمره تحصيل طلبه هاى مستعد در حوزه تعليماتى قديم ، كه فقط به درس مىپرداختند ، در عين حال كه گرفتار مشكلات زندگى نيز بودند و با شهريه 5 - 6 تومان ( كرايه يك اطاق 2 تومان بود . ) سر مىكردند ، در طى فقط 4 سال تقريباً قرائت سه جلد اسفار ، و قسمت زيادى از عرفان ( شرح فصوص ، أشعة اللمعات جامى ) به ضميمه درس خارج فقه و أصول بود . يعنى ، مجموع درس فلسفه در حوزه در مدتى كم چندين برابر دروس دوره ليسانس و فوق ليسانس و دكترا در دانشگاههاى امروز بود . در اين دانشگاهها برنامه درسى فلسفه 100 صفحه اسفار ، به چاپ جديد ، است كه 50 صفحه آن حاشيه حكيم سبزوارى است ! و آن 50 صفحه نيز ، اگر خدا بخواهد ! تنها محصول تحصيل دانشجوست - دانشجويانى كه برخى از شيراز ، بعضى از خراسان ، بعضى از سيستان ، در هفته دو روز بايد در طهران حاضر باشند ، و بالاجبار با بدنى كوفته و روحيه اى خمود به مجلس درس حاضر مىشوند و در اين نوع حوزه تحصيلى است كه اشخاص پاچه و رماليده ميدان دارى مىكنند . در همه جاى دنيا هر كه بخواهد علمى را تدريس كند ، بايد مدرك و دانشنامه اساسى داشته باشد و پس از پيروز بيرون آمدن از امتحان دقيق و دادن آزمايش دشوار فلسفى و عرفانى حق تدرس فلسفه دارد ، جز مملكت ما كه روابط ضوابط را محو و باطل كرده است . واى به حال حلتى كه از ضوابط به روابط پناه ببرد ! زوال حكومتها و تجزيه ممالك معلول همين سنت سيئه است ، و موروث از عثمان و برنامه حكومت بنى اميه . جمعى مىگويند تاريخ فلسفه سير خود را تمام كرده است ! جاهلان مغرور از اين كلام مشعوف اند و نمى دانند كه اينان دين را هم تاريخى مىدانند و مىگويند عصر ما عصر اتمام تاريخ اديان است ! بعضى عقيده دارند كه ما در فلسفه استثمار شده ايم ! مرادشان استعمار يونان است ! اتفاقاً در دين هم همين عقيده را دارند . نمى دانم ما چرا اين اندازه خنگ تشريف داريم كه از زمان بابا آدم و ننه حوّا منظم در سيطره استعمار گرفتاريم ، و مرتب به عالم فحش و ناسزا نثار مىكنيم كه ما را عقب نگه داشته اند ! مرحوم استاد مطهرى مورد طعن و هدف معركه گيران قرار گرفته بود . و اكنون هم سه دسته از ابالسه بزرگان و اساطين فرهنگ ملت ما را هدف اوهام خود قرار داده اند ، و با جنونى حيرت آور قلمفرسايى مىفرمايند ! هر چه هم مىنويسند محصول فكرى استعمار است ، ومطلوب استعمار نيز متفكر نوع حس گر است . اينان براى مصون ماندن خود را پيروان خط امام قلمداد مىكنند ! اين معركه گيران در همه جاهاى حساس مملكت وجود دارند . حضرات دست رد به سينه احدى نزدند ! ضعف مديريت و تبعات آن سخت خطرناك است . آنچه در اين پاورقى ذكر شد ، شمه اى از واقعيات است كه خدمت حضرت امام بر سبيل شكوا عرض كردم .

مقدمة الآشتياني 78