آدم الأولياء ، امير مؤمنان ، توقف بر شرح مبسوط دارد كه از حوصلهء رسالة خارج بوده است . [36] < صفحة فارغة > [ گفتار امير المؤمنين در مسألهء قدر ] < / صفحة فارغة > بيان اين حديث معجز نظام در امر قدر به نهايت درجه از علو است ، چنان كه احدى از متصديان معرفت حقايق و واقفان به اسرار الهى در اين باب به گرد آن جناب نرسيده‌اند كه هذه الكلمات اللاهوتية المأخوذة عن غيب الوجود و الظاهرة على قلبه من مقام الأحدية و غيب الوجود ، لا يصاب لها قيمة و لا يوزن بها حكمة ، و لا يقرن إليها كلام أحد من أرباب الهمم العالية . در همين باب ( « القضا و القدر » ) از اصبغ بن نباته منقول است كه :
جاء رجل إلى أمير المؤمنين ، عليه السلام ، فقال : يا أمير المؤمنين ، أخبرنى عن القدر . قال ، عليه السلام : بحر عميق فلا تلجه . قال : يا أمير المؤمنين ، أخبرنى عن القدر . قال ( ع ) : طريق مظلم فلا تسلكه . قال : أخبرنى عن القدر . قال ( ع ) : سرّ الله فلا تكلَّفه . . . [37] مصنف بزرگوار ، أعلى الله قدره ، روايت منقول از على ، امير مؤمنان ، أرواحنا فداه ، را تماما نقل و از شرح آن خوددارى فرموده‌اند چه آن كه موضوع رسالة مسئلهء نبوت و ولايت و تحقيق در باب اين مسئلهء مهم است اگر چه از خواص صاحبان ولايت كليه ولوج در واحديت و احديت است ، و جنّات افعال به تمام مراتبها گنجايش كمل از اولياى محمديين را ندارد و مقام سير تكاملى آن بزرگواران منتهى به جنت اسماء و جنت ذات مىشود . و حديث معجز نظام نبوى ، صلوات الله عليه ، كه علىّ مع الحقّ و الحقّ مع علىّ ، يدور معه حيثما دار اشاره اى لطيف به آن چه ذكر شد دارد .
جنت افعال عبارت است از مراتب عالم مثال و عوالم جبروت ، كه مرتبهء اعلاى آن عقل اوّل است . در باب « مبايعة القطب » كمل از عرفا ، از جمله ابن

[36] - رجوع شود به « مصباح » سى و هفتم .
[37] - التوحيد ، شيخ صدوق ، مكتبة الصدوق ، ص 365 .

مقدمة الآشتياني 59