است كه عبارت است از كثرات متميزه و مختلفه در حضرت امكان و مرتبهء واحديت و الوهيت و باطن حقيقت علم وجود واجبى و وجوب ذاتى است . و اين دو وحدت مع كافة شئونهما مستهلك در عين وجودند . و اين حقيقت وجود است كه به حسب تجلى در حقايق خارجيه و عينيه ظاهر است به صور اعيان و حقايق اكوان و در عرصهء علم ظاهر و متجلى است به صور علميه و حقايق قدريه و النسب الأسمائية .
فالماهيات صور علمية هى مظاهر لجهة بطون الوجود و ظهور العلم . و الحقائق العينية هى مظاهر لجهة ظهور الوجود و بطون العلم . [24] و از آن چه كه در اين مشهد به منصهء ظهور رسيد معلوم مىشود كه آن چه كه در حضرت علميه به جهت ظهور متعين مىشود ، و آن چه كه در وجود خارجى متصف به ظهور يا متعين به بطون مىگردد ، به اصل وجود و حقيقت هستى بر مىگردد . و هى الظاهرة و الباطنة علما و عينا و جمعا و تفصيلا . اما جهت تعين صور علميه و اعيان ثابته به جهت و تعين عدمى منافات با آن چه ذكر شد ندارد چه آن كه اشيا برمّتها از جهت امتياز و اختلاف به عدم باز مىگردند . و إن سمعت منهم أن عين الممكن عدم ، فصدّقهم . اعيان ثابته از جهت آن كه صور معلوميت ذاتاند و جلباب اسماء ، رقايق ذات و ظلال اسماءاند و الظل نور إن تقسه بالظلمة الصرفة . فالأعيان الثابتة ، أو الصور العلمية القدرية التى هى ظهور شئون الذاتية للحق ، أصول الحقائق . و آن چه كه در عين خارجى از حقايق معقوله تحقق يابد ، از اظلال حقايق اسمائيه و اعيان ثابته در حضرت ارتسام و الوهيت مىباشند و اضافهء اسماء و اعيان به اعيان خارجيه مانند خطوط شعاعيهء نوريه و مخروط متوهم است كه رأس آن در غيب و قاعدهء آن بر اعيان خارجيه قرار دارد .
« ما خرابات نشينان همه همرنگ هميم * ظاهرا عين وجوديم به باطن عدميم » < صفحة فارغة > [ گفتار در بداء و قدر ] < / صفحة فارغة > « مصباح » سى و پنجم و سى و ششم مصباح الهداية مشتمل بر دو مسئلهء مهم مىباشد : منشأ تعين و ظهور « بداء » و سرّ « قدر » .
يكى از مباحث مهم در معارف خاص شيعه مسئلهء « بداء » مىباشد كه هر كس

[24] - اين مضمون را در آثار عرفا ، از جمله تعليقهء مرحوم آقا ميرزا شهاب الدين ، مىتوان ديد .

مقدمة الآشتياني 46