اين اصل مهم كه اين وجودات خاصه تعين اسماء الهيه و قائم به اسماءاند به قيام صدورى و اسماء نيز از ناحيهء تجلى به فيض اقدس ظهور پيدا نموده‌اند و كثرت و صدور اعيان از اسماء و ظهور اسماء از فيض اقدس كلا در وجود واحد مندك و در عين وجود متحدند . [23] لذا ارباب تحقيق گفته‌اند وجه تسميهء فيض اوّل به « اقدس » به اين اعتبار است كه فيض و مفيض و مستفيض در عين وجود متحدند و هذا الفيض أقدس من أن يكون غير المفيض و المفاض أو المستفيض . ولى بذر كثرت از ناحيهء فيض اقدس به نحو خفا در مرتبهء « واحديت » و حضرت ارتسام و حضرت امكان ، و به نحو بارز و ظاهر و متعين به كثرت خارجيه در اراضى مستعده و حقايق قابليه و فاعليه تحقق پيدا نموده است .
مغفور له ، حضرت امام ، رضوان الله عليه ، در تعليقه بر شرح قيصرى بر فصوص ابن عربى از اينكه مؤلف در مقدمهء خود بر كتاب اعيان ثابته را « وجودات خاصة علميه » دانسته است ، آن را امرى نامعقول تلقى فرموده و گفته‌اند :
قوله : « هداية للناظرين . و اعلم ، أن الأعيان الثابتة وجودات خاصة علمية » . لا يخفى ما فى هذا الفصل من القصور و الفتور على مذهب الناظرين و العارفين .
در « المشكاة الثانية » ، در ضمن بيان مراتب و درجات ولايت و نبوت ، اعيان ثابته را به وجهى از وجوه تشبيه به انوار ضعيفه نموده كه تحت حيطة ظهور نور الحق لا ظهور لها .
< صفحة فارغة > [ گفتار در حقيقت وجود و مراتب آن ] < / صفحة فارغة > در مباحث گذشته عرض شد كه حقيقت وجود را ظاهرى است كه از آن به مرتبهء « وجوب ذاتى » تعبير كرده‌اند . و در ذيل اين بحث بيان خواهيم كرد كه وجوب وجود و يا واجب الوجود داراى اطلاقاتى است . و اين حقيقت را باطنى است كه از آن به « حضرت امكان و ارتسام » تعبير كرده‌اند . حقيقت « علم » نيز داراى ظاهرى

[23] - بيان مراد مصنف علامه و تقرير مقاصد آن بزرگ در مصباح ميسور نيست مگر با شرحى مبسوط و بيان تحقيقات أكابر از صوفيه و محققان از عرفا .

مقدمة الآشتياني 45