مىباشد ، به « حقيقت محمديه » ( ص ) تعبير كرده‌اند ، كه برزخ بين حقيقت وجوب و امكان دانسته شده است . مؤلف محقق رسالهء مصباح الهداية ، الامام العارف ( رض ) ، كرارا در اين وجيزه متذكر شده‌اند كه مرتبه و مقام حضرت ختمى نبوت و ولايت باطن « فيض اقدس » است . و چون ممكن است برخى در فهم اين مهم گرفتار شبهه گردند ، ناچاريم از توضيح مختصر ، يا توضيحى برزخ بين تفصيل و اجمال .
در اين مقدمه بيان كرديم كه حقايق اسماء و صفات در تعين اوّل به وجودى جمعى تحقق دارند و لذا از اين مرتبه به « باطن اسماء و صفات » تعبير كرده‌اند . و نيز گفته‌اند : فى هذه المرتبة معانى الصفات و الأسماء متحدة مع الذات . بدون تعين و ظهور علمى و تغاير اين اسماء در حكم . اين مرتبه همان بطن « هفتم » از بطون سبعهء قرآنيه است كه عامه و خاصه از حضرت ختمى مقام نقل كرده‌اند و در كلام اهل بيت نيز با عبارات مختلف به آن تصريح شده است كه إنّ للقرآن ظهرا و بطنا . و لبطنه بطن إلى سبعة أبطن . و نيز نقل كرده‌اند كه إنّ للقرآن ظهرا ، و بطنا ، و حدّا ، و مطلعا . و لبطنه بطن إلى سبعين أبطن . و إلى سبعين بطنا نيز نقل شده است .
در كتاب تكوين نيز « ظهر » و « بطن » و « حد » و « مطلع » تحقق دارد . صاحب « تفسير فاتحة الكتاب » ( اعجاز البيان فى تأويل أم القرآن ) صدر الدين قونوى ، در اين بحث ، مانند ساير عويصات ، محققانه مطالبى در سلك تحرير كشيده است كه در مقام تطبيق بين نظام كل و حقيقت عالم و نظام جمعى انسان كامل محمدى ، عليه و على آله السلام ، بيان خواهد شد .
بطن هفتم از كلام الهى و قرآن ، مقام « أَوْ أَدْنى » و « تعين اوّل » و « حقيقة الحقائق » ( أصل كل الفاعليات و القابليات ) نام دارد ، كه نهايت سير انسان محمدى ، و اصل كليهء نبوات و ولايات است . اين مرتبه به اعتبارى كينونت قرآنى آن حقيقت و اوّلين ظهور و نور طالع از غيب الغيوب است كه فرمود : أوّل ما خلق الله ( أو قدّر الله ) نورى . و به اعتبار مقام فرقى و « عروج تحليلى » و قبول تنزل بعد از تنزل تا استقرار در رحم ، و ابتداى « عروج تركيبى » و قبول عروج بعد العروج تا انتهاى آن به ولوج در واحديت و مظهريت نسبت به اسماء كليهء مستجنهء در احديت و اسماء فرقيهء كليه و جزئيه در واحديت و تهيؤ و استعداد مزاج تام الاعتدال عنصرى ، آن وجود جمعى جامع جميع كلمات الهيه ، كه متصف به اعلى درجات اعتدال است ، تولد

مقدمة الآشتياني 27