صرافت خود باقى است ، و كثرت اسماء فاعليه و قابليه به اعتبار عقل است و لا غير .
در تعين اوّل ، اسماء و نسب ذات ، از باب عدم تعين و مغايرت با ذات ، تمايز ندارند لذا گفته‌اند در اين مرتبه آن چه تحقق دارد معانى اسماء و صفات است . و در تعين ثانى ، اسماء ظهور و تمايز دارند ولى تميز عقلى است ، و در عين و ظاهر وجود اسماء و اعيان متحدند .
در تعين ثانى ، كه از آن به مقام « قابَ قَوْسَيْنِ » تعبير كرده‌اند ، اثرى خفى از تميز بين قوس وجوب و امكان باقى است . ولى در مرتبهء قبل از اين تعين ، كه تعين اوّل باشد ، اثرى از تمايز بين اين دو قوس موجود نيست و « أَوْ أَدْنى » اشاره به اين مقام و كنايه است از « حقيقت محمديهء » جامع بين الوجوب و الإمكان ، و يا برزخ بين اين دو ، كه جز وجوب ذاتى و قدم ذاتى از كليهء صفات بهره دارد . و سيأتى زيادة تحقيق فى مقام بيان قول المؤلف ، قدس الله سره .
حقّ مبدأ تعين اوّل و ثانى را دو كمال است : كمال ذاتى ، و كمال اسمائى .
مبدأ هستى متعاقب « كمال ذاتى » ، يعنى ظهور ذاتى كه از آن به ظهور ذات للذات و شهود اسماء ذاتيه در غيب الغيوب عبارت كرده‌اند ، خويش را در ملابس اسماء كليه و جزئيه و مظاهر علمى اسمائيه شهود كند ، و در اين تعين ثانى خويش را به كمال مطلق شهود نمايد ، و عرضه دارد بر خود كمالات منبعث از شهودين را قبل از ظهور اعيان بر سبيل جمع الجمع در « احديت » ، و به تفصيل در « واحديت » .
اما كمال و تجلى حق به اسماء حسنى و صفات عليا در مظاهر خلقى ، كه از آن به « كمال اسمائى » تعبير كرده‌اند . در مقام كمال اسمائى حق خواست در أزل الآزال خويش را در مظهرى جامع جميع اسماء كليه و جزئيه مشاهده نمايد و بالاتفاق مقصود بالذات از ظهور كمال اسمائى « حقيقت محمديه » و عين ثابت حضرت ختميه است :
< شعر > « نظرى كرد ببيند به جهان قامت خويش خيمه در مزرعهء آب و گل آدم زد » < / شعر > اين مطلب مهم با تحقيق كامل بيان خواهد شد . فليكن هذا فى ذكر منك إلى أن يأتى بيان ما هو الحق فى هذه الوجيزة .
عرض شد كه از تعين اوّل ، كه اصل و اساس كليهء جهات قابليه و فاعليه

مقدمة الآشتياني 26