علمى ، يعنى علم اجمالى به شرط لا نسبت به تعينات ، متنزل گرديده است .
تعين اوّل را ، از آن جهت كه به نحو وحدت و كليت مشتمل بر جميع حقايق الهيه و كونيه و اصل جميع حقايق مفصّله و مادة المواد جميع اصول و فروع فاعليه و قابليه مىباشد ، « برزخ البرازخ الأزلية » ناميده‌اند و مقام « أَوْ أَدْنى » و « حقيقت محمديه » يكى از القاب آن است . و اوّلين تعين و صورت و ظهور آن ، مقام « قابَ قَوْسَيْنِ » نام دارد چه آن كه حقيقت وجود در مقام نزول و صعود دايره اى معنويه را ترسيم مىنمايد كه مشتمل بر دو قوس است : نزول و صعود . إنّا لله اشاره است به قوس نزولى . * ( وَإِنَّا إِلَيْه ِ راجِعُونَ ) * اشاره است به قوس صعود ، كه شرح آن ذكر خواهد شد .
تحقيق و تتميم تجلى اوّل حاصل از وحدتى كه اصل جميع قابليات است ، متضمن كمال تام مبدأ كليهء جهات فاعليه و قابليه است چه آن كه هر اصل و فرع و هر فاعل و قابل به استجنان علم اجمالى در اين موطن تحقق دارند و ذكر كرديم كه آن چه كه در اين مرتبه تحقق دارد ، به وجود ذاتى وحدانى اجمالى موجود است . و از اين جهت ، يعنى جهت عدم امتياز حقايق اسمائيه از يك ديگر ، و نيز از جهت عدم تميز صور اين حقايق ، كه « اعيان ثابته » نام دارند ، در اين مقام آن چه محقق است معانى صفات است بدون جهت امتياز . و لذا اين مقام را « حقيقة الحقائق » ناميده‌اند . و اگر لحاظ غيريت فرض شود ، فقط در عقل است چه آن كه « ذات » در اين موطن تعريف شده است به حقيقت احديهء كليهء جمعيهء وحدانيهء منحاز از جميع نسب و اعتبارات . لذا اعتبار نسب و شئون ذاتيه در آن غير معقول است .
صورت اين حقيقت و تعين اين مرتبه ، كه اصل الأصول كليهء نسب و شئون است ، « واحديت » نام دارد . و در اين مرتبه ذات به « فيض اقدس » به جميع اسماء و شئون اسماء ظهور نمايد و مشاهده نمايد كليهء نسب و شئون نسب را كه ظهور اسمائيه متعين به اعيان ثابته باشد ، شهود مجمل به صفت تفصيل كه در اوّل اعتبار ، ذات حق مفصّلات را به نعت اجمال و اندماج و وحدت شهود نمايد . و اين شهود ملازم است با شهود مجملات به صفت تفصيل . و عجب آن كه ذات به

مقدمة الآشتياني 25