عبارت نظم خاص خود را داراست . چه آن كه نور الأنوار همان « فيض مقدس » است كه انوار ، يعنى حقايق نوريه ، از آن متنوّرند . و از همين « نور الأنوار » است اولين جلوهء احمدى و علوى ، عليهما السلام ، كه به تحقيق پيوسته است كه مكرر حضرت ختمى مرتبت فرموده‌اند :
أنا و علىّ من نور واحد و أنا و علىّ من شجرة واحدة .
بنا بر اين ، عالم انوار عبارت است از عوالم جبروتيه ، كه اولين منزل از منازل غيب هويت است و به اعتبارى نيز از آن عالم به « المنزل الثانى للغيب الهوية الإلهية » تعبير كرده‌اند و از عالم مثال « المنزل الثالث للغيب الهوية » قصد شده است . و مرجع « هو » در هو النور الذى . . . « نور الأنوار » يا نوره الَّذى نوّرت منه الأنوار است .
و شايد مقصود واقعى از نور الذى نورت منه . . . نور الأنوار باشد .
< صفحة فارغة > [ گفتار در صادر نخست و چگونگى صدور كثير از واحد ] < / صفحة فارغة > در « مطلع » سوم ، از « مصباح » ثانى ، صحبت از « صادر اوّل » به ميان آمده است و حضرت امام ( قده ) به اين مسئله پرداخته‌اند كه نزد حكما صادر نخست « عقل اول » است . و روايات متعدد در كتب ارباب حديث ، از عامه و خاصه ، بر اين اصل دلالت دارد و احدى از ارباب « درايت » اين اصل اصيل و قاعدهء غير قابل انكار را رد نكرده است . [124] كسانى كه صدور كثير را از حق جايز دانسته‌اند ، مبدأ المبادى و نور الأنوار را واحد حقيقى ندانسته‌اند ، و قايل به صفات زايده و جهات متكثره در حقاند . نزد قايلان به بساطت ذاتيهء حق و نافيان صفات كليهء زايد بر ذات - خلافا للشيخ الأشعرى و أذنابه ، چه آن كه اشاعره امهات صفات را زايد بر ذات مىدانند ، و ذات را ماهيتى مجهولة الكنه فرض كرده‌اند - در مبدأ اول جهت كثرت نيست ، و اختيار نيز عين ذات اوست لذا بهويته البسيطة منشأ ظهور جميع اشياست ، ولى بر سبيل نظم و تنسيق . چه آن كه نزول بركات از سماء اطلاق به اراضى تقييد بر طريق الأشرف فالأشرف إلى أن ينتهى إلى الأخسّ است .

[124] - اينكه عرض شد « ارباب درايت » مراد محققان از ارباب تحقيقاند . اما هستند جاهلان مغرورى كه بدون توجه به معناى واحد حقيقى در همه جا از انكار احديت ذاتيه سخن گفته‌اند . < شعر > « چشم باز و گوش باز و اين عمى حيرتم از چشم بندى خدا » < / شعر > .

مقدمة الآشتياني 121