اينكه جزء معاندان و كافران باشد ، و عظمت و قدرت و ارادهء الهى را كوچك انگارد ، و امر و نهى و فرمانهاى او را ناچيز شمارد .
* ( وَلَا الضَّالِّينَ ) * ( يعنى : و نه گمراهان و سرگشتگان ) و پناه ميبرد به پيشگاه مقدّس الهى كه از جملهء راه گم كردگان باشد ، آن كسانى كه بدون شناخت و از سر ناآگاهى از راه خدا و به بيراهه افتاده و گم شده‌اند در حالى كه خودشان مىپندارند كه بدون شكّ نيكوكار ايشانند نه ديگران ، پس با شرحى كه گذشت محقّقا معانى نغز از خير و حكمت از امور مربوط به دنيا و آخرت چندان در سورهء حمد گرد آمده كه هيچ كلامى در دنيا حاوى آن همه نيست » .
و علَّتى را كه بخاطر آن بلند خواندن در بعضى نمازها مقرّر شده و در پاره اى مقرّر نشده ( فضل بن شاذان ) چنين ذكر كرده كه نمازهائى كه در آنها قراءت را بلند مىخوانند همان نمازهائيست كه در اوقات تاريكى و سياهى شب بجا مىآورند .
( نماز شام يا مغرب و عشاء و صبح ) پس واجب است با صداى بلند خوانده شود تا كسى كه از آنجا مىگذرد بفهمد و متوجّه شود آنجا جماعتى مشغول نمازند ، اگر قصد دارد نماز بخواند به نماز بايستد ، زيرا اگر عابر در تاريكى كسى را هم نبيند از صداى آنان به وجودشان و اينكه نماز مىخوانند پى ميبرد ، آن دو نمازى كه با صداى بلند خوانده نمىشود ، البتّه در روز و هنگامى است كه هوا روشن است ، و چون عابر نمازگزاران را ببيند از اين جهت در آن دو نماز نيازى به شنيدن صداى ايشان نيست .
و چون حمد و سوره را خواندى يك تكبير بگو در حالى كه همچنان راست

483