ديدگاه اهل تسنن به طور كلى ، صرف نظر از خصوصيات ، مى توان گفت در ميان اهل تسنن دو رأى درباره ء آغاز تشريع اذان موجود است :
1 - مبدأ اذان وحى است .
2 - مبدأ اذان رؤياست .
در " المبسوط سرخسى " آمده است :
" ابو حفص ، محمد بن على " منكر آن بود كه مبدأ اذان رؤيا باشد . او مى گفت : شما يكى از معالم و نشانه‌هاى دين را هدف قرار داده ايد و مى گوييد با رؤيا ثابت شده است . هرگز ! بلكه پيامبر صلى الله عليه و سلم وقتى به مسجد الاقصى برده شد و پيامبران را گرد او جمع كردند ، فرشته اى اذان و اقامه گفت و پيامبر با آنان نماز گزارد . و گفته شده است : جبرئيل - عليه الصلاة والسلام - اذان را فرود آورد . ( 1 ) در " عمدة القارى " كه " شرح صحيح البخارى " است ، مى گويد :
" زمخشرى " از بعضى نقل كرده است كه اذان به وحى بوده است ، نه رؤيا . ( 2 ) در " البحر الرائق " مى گويد :
وسببه ( اى الاذان ) الابتدائى اذان جبرئيل ( عليه السلام ) ليلة الاسراء و اقامته حين صلى النبى صلى الله عليه و سلم اماما بالملائكة و ارواح الانبياء ، ثم رؤيا عبد الله بن زيد ، ( 3 ) سبب ابتدايى اذان ، اذان و اقامه جبرئيل در شب اسرا است ، هنگامى كه

1 . ج 1 ، ص 128 . 2 . ج 5 ، ص 107 . 3 . ج 1 ، ص 268 .

199