آحاد ( 1 ) است و از اين رو ، نمى توان آنها را ناسخ قرآن كريم قرار داد .
حل نهايى اخبار دال بر غسل براى رفع تعارض بين اخبار غسل از يك طرف و قرآن كريم و اخبار مسح از طرف ديگر ، شايد بهتر اين باشد كه بگوييم :
همهء اخبار غسل كه از رسول اكرم صلى الله عليه و سلم نقل شده است ، بر فرض صحت ، مربوط به قبل از نزول آيهء وضو مى باشد و آيهء كريمه و اخبار مسح ، ناسخ آنها است . نهايت آن كه اين مطلب بر افرادى پنهان مانده و طبق روايات منسوخ عمل كرده يا فتوا داده اند يا قائل به تخيير بين غسل و مسح شده اند و بلكه برخى به وجوب هر دو رأى داده اند .
در اينجا ممكن است كسى بگويد : " وجوب غسل ، اجماعى است و نمى توان با اجماع ( 2 ) مخالفت نمود " .
در جواب مى گوييم : چنين اجماعى وجود ندارد . در واقع ، براى رفع توهم اجماع ، كافى است كه به كتب فقه مراجعه كنيد ، چنان كه در " بداية المجتهد " تصريح مى كند كه مسأله اختلافى است . عبارت او چنين است :
إتفق العلماء على أن الرجلين من أعضاء الوضوء واختلفوا في نوع طهارتهما ، فقال قوم : طهارتهما الغسل وهم الجمهور ، وقال قوم : فرضها المسح ، وقال قوم : بل طهارتهما تجوز بالنوعين الغسل والمسح ، وان ذلك

1 . به يك اعتبار ، روايات را به متواتر و واحد تقسيم مى كنند . خبر متواتر خبرى است كه در تمام طبقات از طرق متعدد كه اجتماع راويان بر كذب و خطا محال باشد ، نقل شود . خبر واحد خبرى است كه طريق نقل آن ، چنين نباشد . 2 . آنچه كه مورد اتفاق همهء علماى اسلام است .

190