زندان خوارزم دو مرد را بفريفت و برسم [1] فدائى ايشان را به قصد سلطان فرستاد .
اديب صابر از اين [2] آگاه شد . سلطان را تنبيه [3] كرد تا ايشان را بگرفت و سياست فرمود [4] . بدين كين ، اتسز اديب صابر را در جيحون انداخت . سلطان سنجر در سنه اثنى و اربعين بجنگ اتسز رفت و هزاراسف [5] محصور كرد . حكيم انورى در خدمت سلطان سنجر بود . اين دو بيت بر تيرى نوشت و در هزار سف انداخت [6] :
اى شاه همه ملك جهان حسب تراست * وز دولت و اقبال شهى كسب تراست امروز بيك حمله هزاراسف بگير * فردا خوارزم و صد هزار اسب تراست رشيد الدين وطواط بجواب [7] آن ، اين بيت بر تيرى نوشت و بيرون افكند :
گر دشمنت اى شاه بود رستم گرد * يك خر ز هزار اسب تو [8] نتواند برد [9]

[1] - ق باسم . « آتسز از رنود خوارزم بر منوال طريقهء ملاحده دو شخص را فريفته بود و روح ايشان خريده و بها داده » جهانگشا « ج 2 ص 8 » .
[2] - ب : ازين كار - جهانگشا : « ازين حالت معلوم شد . نشان آن دو شخص بنوشت و در ساق موزهء پير زنى بمرو روان كرد . »
[3] - ب : آگاه - ر : خبر - ف : اعلام .
[4] - ب ، ف : كرد .
[5] - ب : هزار اسب - جهانگشا : « قصبهء هزاراسف را ، كه اكنون درين عهد بعد از لشكر مغول در آب غرق شده است ، دو ماه محاصره داد . »
[6] - م ، ف : انداختند .
[7] - ر : در جواب .
[8] - م ، ر : هزار اسب .
[9] - در كليه نسخ همين يك بيت آمده و در جهانگشا نيز . اما در كتاب اخير چون نوشته شده : سلطان سبب آن بيت كه پيشتر ثبت افتاد و اين رباعى و امثال آن از وطواط عظيم در خشم بود . مرحوم قزوينى حتم كرده كه دو بيت ( رباعى ) بوده و در حاشيه نوشته : « در تاريخ گزيده بيت اول رباعى را اينطور دارد : اى شه كه بجامت مىصافيست نه درد * اعداى ترا ز غصه خون بايد خورد ولى ظاهرا اين بيت مصنوعى است . چه قافيهء آن فاسد است ولى چنان كه گفته شد نه در گزيدهء عكسى چاپ براون نه در ساير نسخ خطى ما چنين بيتى ديده نمىشود . رجوع شود بجهانگشا حواشى صفحات 8 و 9 .

483