محمود يمين امير المؤمنين لقب داد . او به دو دختر داماد سلطان سنجر بود و از هر يك پسرى آورد . [1] برادرش سلطان مسعود ، در سنهء اربع و عشر و خمس مايه ، به ظاهر همدان با او مصاف كرد و منهزم بگرگان رفت و در صفر سنهء خمس عشر با رى آمد . اتابك شير گير و الفقشت بن بوزان از قزوين به دو پيوستند و با سلطان محمود جنگ كردند بكرمانشاهان و منهزم به دينور رفتند .
سلطان محمود سيزده سال و دو ماه پادشاهى كرد . با زنان انسى داشتى و بدين سبب خادمان او بدرجهء امرا رسيدند . ميان او و مسترشد خليفه وحشتى [2] پديد گشت . بغداد بعد از محاصره بستد و صلح كردند . بر احوال حساب ملك مطلع بودى و مملكت او نظامى تمام داشت . [3] در يازدهم شوال سنهء خمس و عشرين و خمس مائه در گذشت . بيست و هفت سال عمر داشت . وزيرش قوام الدين ناصر بن على درگجينى [4] قواعد سلطنت ممهد داشت و اسم پادشاهى بر پسرش داود انداخت . اما به جائى نرسيد و سلطان سنجر برادر محمود ، طغرل بن محمد را بسلطنت نصب كرد .
سلطان طغرل بن محمد بن ملكشاه بن الب ارسلان بن چغربيك بن ميكائيل بن سلجوق بعد از برادر باشارت عم بسلطنت اين ملك رسيد . مسترشد خليفه او را سلطان ركن الدين طغرل يمين امير المؤمنين لقب داد . ميان او و برادر مهترش ، مسعود بن محمد محاربات افتاد و ظفر و هزيمت نمىبود . او بدين سبب وزير را ، ابو القاسم ناصر بن على درگجينى را بكشت . [ 4 ] مدت سه سال و دو ماه پادشاهى كرد و بهمدان در محرم

[1] - زن اول او « مهملك خاتون » است كه در هفده سالگى بمرد : « چون مهملك نماند ، اميرستى خاتون مادر گوهر نسب را بفرستاد » ( راحة الصدور 205 ) . رجوع كنيد به تذكره دولتشاه طبع ليدن س 64 - 65 و 131
[2] - ق : مجادله
[3] - در نسخهء ق اضافه كرده : [ چنان كه درين زمان ندارد ]
[4] - م : در گزينى . درگزين از توابع همدان است . و در نزهة القلوب تأليف مولف همين كتاب آمده : « درگزين ، در ما قبل ديهى بوده است از ناحيت اعلم همدان ، اكنون قصبه ايست . . . » ( چاپ تهران 1336 ص 82 )

454