تذكَّر و اما وقت اختصاصى ظهرين و اشتراكى آنها و وقت فضيلت و اجزاى آنها ، به ترتيبى است كه در متن ذكر شده است و وقت اختصاصى و اشتراكى عشائين ، به ترتيب مذكور در متن با احتياط مذكور در حاشيه است .
وقت فضيلت نماز عشا و ابتداى فضيلت عشا ، سقوط شفق است و بعد از به جا آوردن مغرب ، مجزى است مطلقاً ، اگر چه عذرى نباشد و سقوط نكرده باشد شفق مغربى بنا بر اقوى .
ميزانِ وقت مختص و اعتبار در وقت مختصّ ، به حال مصلَّى در سرعت و بُطء طبيعى قرائت و اذكار و قيام و قعود است . و اما در اتيان به مستحبات و عدم ، پس محتمل است عادت و توسّط ؛ و احتياط ، در رعايت اقل واجب است ؛ و اين احتياط در بعض فروضِ انجام دادن ، ترك نشود ، مثل تطويل مقدّمات و انجام دادن ذى المقدمه سهواً به نيّت عصر .
خواندن نمازى در وقت اختصاصى نماز ديگر و چنانچه عصر را مثلا ، در وقت مختصِّ به ظهر به جا آورد سهواً ، باطل است .
و در اثنا اگر ملتفت شد ، عدول به ظهر ، اظهر است ؛ و اگر التفات ، بعد از دخول در مشترك بود ، عدول بىمانع است ؛ و اگر در اين فرض ، التفات ، بعد از نماز شد ، عصراً صحيح است بنا بر اظهر .
و اگر به مثل سهو ، عصر را بخواند بعد معلوم شود ، و از وقت ، چهار ركعت مانده باشد ، احوط اتيان ظهر است به قصد ما في الذمه ، و هم چنين اگر از وقت ، يك ركعت مانده باشد ؛ و اگر كمتر باشد ، ظهر قضا است .
و امّا در صورت فوت ظهر تا زمان اختصاصى عصر ، پس مقتضاى اختصاص ، عدم صحت ظهر است در آن وقت اداءً مطلقاً ؛ و احتياط به قصد ما في الذمه ، ترك نشود در ادا يا قضا بودن ظهر .

242