اقتدا در اثناى نماز ميّت مأمومِ مسبوقِ به بعض تكبيرات ، داخل مىشود در نماز جماعت بر ميّت در هر جا كه باشد ، و مشغول در دعا ، به وظيفهء خودش مىشود ، و بعد از فراغ امام ، اتمام مىنمايد نماز خود را ، و تكبيرات بعديّه و دعاهاى آنها را به نحوى كه مناسب مبادرتِ رفع جنازه باشد ، تخفيف مىدهد به نحوى كه اگر نرسيد به غيرِ نفسِ تكبيرات ، اقتصار بر آنها ، در ما بقى مىنمايد .
و محتمل است كه آن چه در « مرسل » است از تكبير در حال مشى و بر قبر ، مبنىّ بر اتّصاف بقيهء نماز به صفت استحباب باشد و شروط غير مقدورهء در بقيّه ، مغتفر باشد ؛ و آن كه بتواند باقى را در حال مشى تا بعد از دفن ، اتمام نمايد ، يعنى تكبيرات باقيه را با ادعيهء آنها انجام دهد ؛ پس هر يك از تخفيف در دعا و اقتصار بر تكبيرات و انجام آنها در حال مشى و بر قبر ، جائز باشد ، و لذا با اين كه در منسوبِ به مشهور ، ولاء و تتابع مذكور به تبعيّت نصوص است ، جماعتى از آنها اتمام و لو على القبر را ، وفاقاً للمرسل ذكر كرده‌اند .
و جمع بين مرسل و ساير روايات ، به آن چه ذكر شد ، اقرب است ؛ و نصوصيّتِ مرسل و اطلاق قوىّ نصوصِ ديگر ، اقتضاى اغتفارِ شروطِ مفقودهء در فرض بعد از فراغ امام [ كه عبارت ] از قرب و عدم حيلولت غير مصلَّى و عدم اعتبار محاذات منفرد ، است در فرض متقدمِ فرع مىنمايد .
سبقت بر امام اگر سبقت گرفت مأموم امام را در بعضى تكبيرات غير [ از ] اوّلى ، عمداً يا به غير عمد ، مستحبّ است اعادهء همان تكبير با امام نمايد .
دفن ميّت بدون نماز جائز نيست تأخير نماز تا دفن ، و اگر دفن شد ، واجب يا جائز نيست نبش براى نماز ؛ و اگر مستلزم هتك باشد ، جائز نيست ، بلكه اگر هيچ نماز نخوانده‌اند ، بر قبر تا هر وقت ، نماز مىخوانند به طور وجوب . و اگر خوانده شده است ، در استحباب نماز بر قبر بعد از يك شبانه روز ، تأمّل است ؛ و مانعى نيست تا سه روز به رجاء مطلوبيّت خوانده شود .
كيفيّت ايستادن مصلى نسبت به جنازه مستحبّ است وقوف مصلَّى ، محاذى وسط مرد يا سينهء او ، و محاذىِ سينهء زن يا نزد سر او ؛ و صغيره به زن و صغير به مرد ملحق است ، و در خنثى مخيّر است . و مأموم ، از اين حكم ، خارج است ، بلكه اين ، حكمِ منفرد و امام است .

198