كيفيت قرار دادن جنازه هاى متعدد در صورت اجتماع اموات از مرد و زن ، قرار داده مىشود مرد ، نزديك نمازگزار و زن ، نزديك قبله ، و هم چنين مردها با هم نزديك مصلَّى ، و زنها با هم نزديك قبله ، و جائز است عكس و صورتهاى ديگر .
و جائز است مردها در محاذات همديگر ، نزديك مصلَّى و زنها در محاذات همديگر ، نزديك قبله باشد ، و محتمل است جواز اين كه صفّ مردها ، به تدريج باشد ، يعنى دوّمى ، نزد ورك اوّلى باشد و هكذا ، و هم چنين بعد از آنها صف زنها به تدريج و هر كدام نزديك اوّلى باشد و مرد نمازگزار در وسط مردها باشد و اوّل احوط است در صورت اكتفا به يك نماز براى همه .
و « عبد ذَكَر » مقدّم است بر « حُرّه مملوكه » ، پس اقرب به امام مىشود چنانچه حُرّ بر او مقدّم است و اگر خنثى باشد ، اقرب به امام از مرأهء معلوم الانوثيّه مىشود .
و اگر خنثى مملوكه باشد و زن حُرّه باشد ، زن اقرب به امام مىشود به سبب علم به مرجّح در زن . و اگر صبىّ شش ساله باشد اقرب به امام از زن مىشود ، و اگر كمتر باشد ، زن اقرب مىشود ، مگر آن كه زن ، حرّه و صبىّ ، مملوك باشد ، كه محتمل است ترجيح حريّت ؛ و بالجمله تخيير ، ثابتِ بدونِ مرجّح ، يا با معارضهء مرجّحات است .
مستحبات در تكبيرات و مستحبّ است رفع يدين در تكبيرهء اوّل ، و اظهر استحباب است در ساير تكبيرات ، و مستحبّ است براى امام ، جهر به تكبيرات .
تزاحم فريضه با نماز ميّت اگر مزاحمت كرد نماز فريضه با نماز جنازه ، مضيّقِ از آنها مقدّم است بر موسّع ، و مخيّر است با موسّع بودن هر دو ؛ و در صورت تضييقِ هر دو به خوفِ بر ميّت ، اظهر تقديم مكتوبه است .
و دفن مىشود ميّت بدون نماز و نماز بر قبر خوانده مىشود در صورت عدم تمكَّن غير مصلَّىِ مكتوبه از نماز و تمكَّن او از دفن .
و اگر مزاحمت بين دفن مباشرى و نماز فريضه باشد و هر دو در آخر زمان او باشد و [ شخصى ] قائم به دفن نباشد ، دور نيست تقديم فريضه اگر چه با ايماء و اخفّ واجباتش باشد .
و اگر وقت يك ركعت فريضه ، سالم از مزاحمت باشد و مزاحمت در ركعات ديگر باشد ، ممكن است تجويز نماز ميّت خفيفاً در اثناى فريضه به نحوى كه فعل كثير يا مخلّ موالات نباشد ، و بر اين تقدير ، مقدّم است بر تبديل فريضه به ايماء در ركوع و سجود ، لكن خالى از تأمّل نيست در مستفاد از روايت « جابر » از امام باقر عليه السلام . را در حال نماز .

« 1 » يعنى راستِ فِعلى ، نه جهت آن فقط ، كه مغرب باشد في الجمله بنا بر احوط ؛ و اعاده شود نماز اگر سر به جهت يمين نباشد در آن حال ، بلكه در يمين مصلَّى نباشد بنا بر احوط .

199