اين جهت است كه كلمات زياد در اذان مكرر شود از براى شنوندگان و تأكيد كند مر ايشان را كه اگر اول كسى اين كلمات را فراموش كند نماز دو ركعت دو ركعت است پس اذان هم بايد فصول آن دو تا دو تا باشد .
پس اگر بگويد چرا در اول اذان چهار مرتبه الله اكبر قرار داده شده بايد در جواب گفته شود بسبب آنست كه شنوندگان در اول از آن غفلت دارند و قبل از آن كلامى نيست كه آنها را متنبه كند پس اين چهار مرتبه تكرار از براى آنست كه شنوندگان متنبه فصول بعد از تكبير شوند و در اوزان اعلام گرديده شوند .
پس اگر بگويد چرا بعد از تكبير شهادتين قرار داده شده بايد در جواب گفته شود كه از براى آنست كه اول ايمان توحيد و اقرار كردن از براى خداوند است بوحدانيت و دوم اقرار كردن از براى رسول است برسالت و اطاعت و معرفت خداوند و رسول او مقرون بيكديگر است و از براى اين جهت است كه اصل ايمان شهادت است پس در اذان دو شهادت قرار داده شده چنان كه در ساير حقوق دو شهادت قرار داده شده است و چون بنده اقرار كند از براى خدا بوحدانيت و يگانگى و اقرار كند از براى رسول خدا برسالت پس اقرار كرده است بهمهء ايمان زيرا كه اصل ايمان اقرار بخدا و رسول است .
پس اگر بگويد چرا بعد از شهادتين خواندن بنماز قرار داده شده يعنى حى على الصلاة بايد جواب گفته شود از اين جهت است كه اذان از براى نماز مقرر شده است چه آن نداء بنماز كردن است پس نداء بنماز يعنى حى على الصلاة در وسط اذان مقرر شده زيرا كه مؤذن قبل از حى على الصلاة چهار فصل مقدم ميدارد دو تكبير و دو شهادت و بعد از حى على الصلاة چهار فصل ديگر ميگويد چه بعد از آن بگفتن حى على الفلاح ميخواند مردم را برستگارى و نجات بجهت ترغيب كردن بعمل نيك و نماز پس از آن بگفتن حى على خير العمل مردم را تحريص و ترغيب ميكند بنماز و اداء آن پس از آن صداى خود را بالله اكبر و لا اله الا الله بلند ميكند و باين چهار فصل كه بعد از حى على الصلاة است اذان را اتمام ميكند چنان كه بچهار فصل قبل از آن ابتدا كرده بود پس كلام خود را بذكر الله تمام ميكند چنان كه ابتدا بذكر الله نموده است « مترجم گويد » كه قبل از حى على الصلاة چهار تكبير را دو فصل محسوب داشته است و چهار شهادت را يعنى دو شهادت را كه چون تكرار ميكند چهار مرتبه مىشود اين چهار شهادت را دو فصل محسوب داشته است چنان كه بعد از حى على الصلاة هر فصلى كه تكرار شود يك فصل محسوب ميدارد .
پس اگر بگويد چرا آخر اذان لا اله الا الله قرار داده شده و چنان كه اول آن تكبير قرار داده شد آخر آن تكبير قرار داده نشد بايد در جواب گفته شود كه چون لا اله الا الله اسم خدا در آخر آنست پس خدا خواست كه ختم شود كلام باسم او چنان كه ابتداء

340