شده است باسم او . پس اگر بگويد چرا قرار داده نشد بدل از لا اله الا الله سبحان الله يا الحمد الله و حال اينكه اسم خدا در آخر اينها نيز هست بايد جواب گفته شود از براى اينكه لا اله الا الله گفتن اقرار نمودن بتوحيد است و نفى كردن مثل و شبه است از براى خداوند و آن اول ايمان است پس لا اله الا الله اعظم است از سبحان الله و الحمد الله .
پس اگر بگويد چرا در ابتداء نماز و ركوع و سجود و قيام و قعود بايد الله اكبر گفته شود بايد جواب گفته شود از براى آن سبب است كه در اذان ذكر نموديم يعنى چون در هر عملى از اين اعمال ابتداء كردن بذكر خدا مناسب است پس از اين جهت بايد الله اكبر گفته شود .
پس اگر بگويد چرا دعا در ركعت اول پيش از قرائت قرار داده شد و در ركعت دوم قنوت بعد از قرائت قرار داده شد بايد جواب گفته شود از براى آنست كه خدا خواست نمازكننده ابتداء قيام خود از براى پروردگار باشد و او را عبادت كند بتحميد و تقديس و سؤال و خشيت و ختم كند قيام خود را بمثل اين او را دو اذكار چه در قيام در هنگام قنوت طولى حاصل شود پس خواست كه در اين ركعت طولى حاصل شود از براى آنكه نماز گذار درك ركوع كند و جماعت او در اين ركعت فوت نشود يعنى بنماز جماعت برسد .
پس اگر بگويد چرا بندگان در نماز مأمور بقرائت شدند بايد در جواب گفته شود از براى آنست كه قرآن مهجور و متروك نشده و ضايع گذاشته نشود و از براى آنست كه قرآن محفوظ شده باشد پس نه آثار آن برطرف شود و نه مجهول شود .
پس اگر بگويد چرا بندگان مأمور شدند كه در ابتداى هر قرائت سورهء حمد بخوانند و ساير سوره هاى قرآنى را نخوانند بايد در جواب گفته شود كه چيزى در قرآن و ساير كلمات جامعه نيست كه در آن خير و حكمت جمع شده باشد بقدر آنچه در سورهء حمد جمع شده است بدين سبب كه * ( الْحَمْدُ لِلَّه ) * اداء شكرى است كه حقتعالى بر خلق خود واجب كرده است و شكرگزارى است از براى اينكه خدا بندهء خود را موفق بخير گردانيده است * ( رَبِّ الْعالَمِينَ ) * تمجيد و تحميد و اقرار است باينكه خداوند خالق و مالك است و غير او كسى باين صفت نيست * ( الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * اظهار عطوفت و ذكر آلاء و نعمتهاى خداوندى است بر جميع خلق او . * ( مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) * اقرار است از براى خدا بمبعوث شدن بنده و حساب و مكافات عمل اوست و واجب دانستن و ثابت نمودن است از براى او ملك آخرت را چنان كه از براى او ملك دنيا ثابت شده است . * ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ ) * اظهار رغبت و تقرب است بسوى خداى تعالى و اظهار اخلاص بعمل است از براى او نه غير او * ( إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ) * طلب زيادتى توفيق و بندگى و طلب

341