آنچه كه از صحابه به ما برسد ، پيروى مى كنيم و آنچه كه از تابعين باشد ، بررسى مى كنيم ( و چه بسا در مقابل آنها قرار گيريم ) .
نيز " سرخسى " در اصول خود مى گويد :
لا خلاف بين اصحابنا المتقدمين والمتأخرين أن قول الواحد من الصحابة حجة فيما لا مدخل للقياس في معرفة الحكم فيه ، ( 1 ) بين هم مسلك‌هاى ما - چه متقدمين و چه متأخرين - اختلافى وجود ندارد در اين كه گفتهء يك نفر از صحابه حجت است ، در آن چه كه با قياس نتوان آن حكم را به دست آورد .
و شبهه اى نيست كه در گفتن " حى على خير العمل " قياس راه ندارد .
ثانيا ، در برخى از روايات كه نقل شد و غير آنها ، فقره ء " حى على خير العمل " به زمان رسول ( صلى الله عليه وآله ) و تقرير آن بزرگوار نسبت داده شده است . ( 2 ) نهايت آن كه مطابق روايات مذكور ، حضرت بعد از آن دستور دادند " حى على خير العمل " را در نماز صبح به " الصلاة خير من النوم " تبديل

1 . همان ، ج 2 ، ص 110 . 2 . قوشجى - متكلم بزرگ اهل تسنن - نيز از قول خود " عمر " نقل مى كند كه " حى على خير العمل " در عهد پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) بوده است . او مى گويد " عمر " در حالى كه بالاى منبر بود ، گفت : " ثلاث كان على عهد رسول الله ، وأنا أنهى عنهن واحرمهن ، واعاقب عليهن : متعة النساء ومتعة الحج وحى على خير العمل ، سه چيز در دوران پيامبر صلى الله عليه و سلم بود كه من از آنها جلوگيرى مى كنم و حرام اعلام مى كنم و بر آنها مجازات مى بندم : عقد موقت زنان ، متعهء حج و گفتن " حى على خير العمل " . سپس " قوشجى " مى گويد : " ان ذلك مما لا يوجب قدحا فيه ، فان مخالفة المجتهد لغيره في المسائل الاجتهادية ليس ببدع ، اين سخن از عمر موجب عيب در او نمى شود ، زيرا اين كه مجتهد در مسائل اجتهادى با غير خود مخالفت كند ، از موارد بدعت شمرده نمى شود " . ر . ك : شرح تجريد ، ص 408 .

219