التذاذى و نفعى متصور نيست و يا مراد به من قبل در جنت باشد چه فواكه و اطعمهء آن متشابه الصوره خواهند بود يعنى هر گاه در ثانى الحال بهشتيان ميوه خورند گويند اين ميوه در طعم و لون و رائحه مثل آن ميوه ايست كه قبل از اين در اينجا بما داده بودند چنان كه از حسن مرويست كه قصعهء طعام را نزد شخصى از اهل بهشت حاضر سازند و او از آن تناول كند و بعد از آن قصعهء ديگر بياورند مثل اول او گويد * ( هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ ) * آن فرشته كه طعام حاضر ساخته باشد گويد ( كل فاللون واحد و الطعم مختلف ) بخور اين را كه لون او يكيست و طعم آن مختلف و ديگر آنكه از پيغمبر ( ص ) مرويست كه به حق آن كسى كه نفس محمد در يد قدرت او است كه مرد در بهشت چون قصد تناول ثمره كند هنوز آن را بدهن نرسانيده باشد كه خداى تعالى مثل آن را بجاى آن خلق نمايد پس ميتواند بود كه چون آن ثمره را بر هيئت اول به بيند گويد * ( هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ ) * و از يحيى بن كثير مرويست كه هر گاه مؤمنان ميوهء را از درخت بچينند مثل آن آفريده شود اين حال بر ايشان غريب نموده از روى تعجب گويند * ( هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ ) * و از مسروق روايت كرده كه درختان بهشت ساق ساده ندارند بلكه اول و آخر آن بمثابه خوشهء خرما بر هم چيده شده‌اند هر گاه ميوهء را از آن بچينند حقتعالى مانند آن را بيافريند و گويند معنى آنست كه اين ميوه ايست كه ما را در دنيا بمرزوقية آن وعده داده بودند و شيخ طوسى ره فرموده كه قول ابن عباس صحيحتر و ظاهرتر است به جهت محافظت آن بر عموم كلما چه آن دلالت مىكند بر ترديد ايشان اين قول را در هر وقت كه مزروق شوند و داعى ايشان به اين تكلم فرط استغراب و تبحج ايشان باشند به آنچه يابند از تفاوت عظيم در لذت و تشابه بليغ در صورت بعد از آن جهت تقرير اين كلام تاكيد آن كرده به اين جملهء معترضه كه * ( وَأُتُوا بِه مُتَشابِهاً ) * يعنى بيارند نزد مؤمنان آن چيزى كه مرزوق ايشان باشد از ثمرات در حالتى كه مانند باشد بميوهاى دنيا بر يك صورت اما بطعم مختلف باشد چه مزهء جميع ميوه هاى دنيا در يك ميوه بهشت باشد و بدانكه ضمير بر قول ابن عباس راجع است ( بما رزقوا فى الدارين ) كه مدلول عليه است بقوله * ( هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ ) * نظير اين است قوله تعالى إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّه أَوْلى بِهِما اى بجنسى الغنى و الفقير ) و بنا بر قول ديگران راجع برزق اگر گويند تشابه بمعنى تماثل است و اين مفقود است در ثمرات دنيا و آخرت هم چنان كه ابن عباس فرموده كه ( ليس فى الجنة من اطعمة الدنيا الا الاسماء ) در جواب گوئيم كه تشابه بينهما حاصل است در هيئت و صورت كه مناط اسم است نه در مقدار و طعم و اين قدر كافيست در اطلاق تشابه و مع ذلك آيه مجملى ديگر دارد و آن اينست كه مستلذات اهل بهشت در مقابل آن چه روزى داده شده باشند در دنيا از معارف و طاعات متفاوت باشند در لذت بحسب تفاوت آن پس