پس مهاجر و انصار عمر را بيعت كردند ، و او عمر بن الخطاب بن نفيل بن عبد العزّى بن رياح [1] بن عبد الله بن قرط [2] بن رزاح بن عدى بن كعب بن لوىّ ابن غالب بن فهر بن مالك بن النضر بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر بن نزار [3] بن معدّ بن عدنان بود ، و كنيت او ابو حفص العدوى و لقب او فاروق بود رضى الله عنه ، روز دوشنبه نشست و بر خاست به ظاهر كردن اسلام بر حكم شريعت و سنّت و سيرت مصطفى عليه السّلام و ايزد تعالى بسيار شهرها بر دست وى [ بگشاد ] و مال بسيار جمع شد اندر بيت المال مسلمانان ، و برخاستن وى نايژهء ضلالة گسست [4] ، و جهالت ناچيز شد ، اوّل فتح جسر [5] كرد ، و سپاه فرستاد تا شام بگشادند ، و اندرين وقعت هفتاد هزار مرد از روميان كشته شد ، و كار [6] اسلام عزيز گشت و بالا گرفت [7] و كفر ناچيز شد ، باز سعد بن ابى وقاص را بقادسيه [8] فرستاد و رستم سپاه سالار يزد جرد شاه عجم آنجا آمد با سپاه بسيار ، و عتبة بن غزوان [9] را بفرستاد عمر رضى الله عنه تا ابلَّه [10] و فرات

[1] اصل : رباح .
[2] اصل : فرط .
[3] اصل : نرار .
[4] اصل : « گشت » نايژه مصغر ناى و بمعنى گلوگاه هر چيزى است .
[5] كذا : و ذكر جسر در اينجا درست نيست ، زيرا در جنگ جسر سپاه اسلام ، از بهمن سردار بوران ، شكست خورد و اول فتح در عهد عمر دمشق بوده و بعد غزوهء فحل و بعد بلاد ساحل دمشق و بعد فتح بيسان و طبريه و بعد وقعهء كسكر و سپس وقعهء قس الناطف كه بجسر هم معروف است و اين همه در سال 13 هجرى رويداد .
[6] ( كار ) روى سطر الحاق شده و ظاهرا زايد است .
[7] ( بالا گرفت ) روى سطر الحاق شده و ظاهرا زايد است زيرا عبارت اصل بهتر و شيرينتر است .
[8] قادسيه شهرى بوده است كنار فرات در بيست و پنج فرسنگى كوفه و بعضى گويند نزديك كربلاى معلى بوده است .
[9] اصل : عمران . ( عتبة بن غزوان كسى است كه بنياد بصره بنهاد . )
[10] اصل : آبله - ياقوت گويد : ابلَّه بضم اول و ثانى و فتح لام مشدد - و گويد در كتابيكه بديع الزمان اديب همدانى آن را نزد ابى الحسين احمد بن فارس لغوى قرائت كرده بود به خط بديع الزمان ديده شده است بضم اول و ثانى - شهرى بوده است در ساحل شط العرب ( دجلهء بصره ) در زاويهء خليجى كه وارد شهر بصره مىشود و اين شهر قديمتر از بصره است زيرا بصره در ايام عمر شهر شد و ابلَّه در آن هنگام خود شهرى بوده و جبه خانه و سركردهء سپاه از طرف كسرى در آن قرار داشته الخ .

73