تصديق نمودن تا كارى چند از ايشان صادر نشود كه مقدور بشر نباشد و كار حق سبحانه و تعالى باشد . و دانستند كه قبيح است كه حق سبحانه و تعالى اظهار معجزه بر دست كاذبى بكند ، يا كسى را مقتدا كند كه معصوم نبوده باشد ، و امثال اين امور كه اگر عقل نباشد ممكن نيست تصديق پيغمبران و اوصياى ايشان سلام الله عليهم . و محتملست كه مراد مصنف از اين ظاهر ساختن ارسال رسل و انزال كتب باشد ، و جمله آينده تفصيل اين اجمال بوده باشد ، و معنى اول أوفق است به طريقهء متكلمين ، و ثانى به نهج محدثين .
( و لم تكلَّف مع عدم الجوارح ما لا يبلغ الَّا بها ) يعنى تكليف نكردى بدون اعضا و جوارح چيزى را كه نتوان آن را به جا آوردن بدون جوارح ، پس تا دل ندادى تكليف به ايمان ، و رضا به قضا ، و معارف ، و اخلاص ، و محبت ، و توكل ، و تفويض ، و تسليم و امثال اينها از تكاليف قلب نفرمودى . و همچنين تكاليف زبان ، و چشم ، و گوش ، و دست ، و پا را نفرمودى تا اين اعضا را احسان نفرمودى . چنان كه تكليف نفرمود بنى آدم را كه به پرد بدون پر و بال ، و غرض عمده بيان آنست كه تكليف ما لا يطاق نفرمودى ردا على الاشاعره و همچنين آن كه گفته است :
( ولا مع عدم المخبر الصّادق ما لا يدرك الَّا به ) يعنى و تكليف نفرمودى بدون خبر دهنده راست گوى ، بىدغدغه كه آن معصوم است از انبيا و اوصيا صلوات الله عليهم چيزى را كه بدون مخبر صادق به آن نتوان رسيدن ، يعنى در تكاليف عقليه محتاج به مخبر صادق نبوديم ، بلكه مخبر صادق را به عقل دانسته‌ايم كه مخبر صادق است ، و ليكن در كيفيت معارف و تكاليف عقل مستقل نبود ، تا انبيا نفرستادى آن تكاليف را نكردى . كما قال الله * ( وَما كُنَّا

165