شده‌اند در واقع آن كه از حق عدول نموده‌اند بباطل چون در لغت الحاد بمعنى ميل است يا بمعنى مصطلح كه انكار خداوندى و دورى تو كرده‌اند ، زيرا قايل شده خدائى كه خدا نيست .
بدان كه مراد شيخ عليه الرحمه ردّ است بر سنيان كه اكثر ايشان حق سبحانه و تعالى را جسم و موجود مىدانند مثل حنابله و شافعيه . و در كتاب ملل و نحل كه تصنيف شهرستانى است و در شرح مواقف سيد شريف ، و در بسيارى از كتاب علما از ايشان نقل كرده هفتاد و دو مذهب را ، و از هر مذهبى از اين هفتاد و دو ، كفرها و زندقه ها نقل كرده‌اند . اگر چه آن چه نسبت به شيعه داده‌اند در جسميت بودن خداوند تعالى ، و آن چه از كتابهاى شيعه در ميانست نديده‌ايم كه كسى از شيعه و العياذ با لله به اين مذاهب باطله قايل باشد ، و آن كه نسبت اينها را به بعضى از قدما داده مثل هشام بن الحكم ، و هشام بن سالم اگر راست باشد مذهب سابق بر تشيع ايشان بوده است چنان كه در فهرست كتاب خواهد آمد .
ديگر از مذهب باطله زيادتى صفات الهى است بر ذات الهى كه اشاعره و معتزله به آن قايل شده‌اند ، و اشاره به آن شده در مقدمه مجملا مىآيد . و حق سبحانه و تعالى به هيچ وجه شبيه به مخلوق ندانند ، نه در ذات و نه در صفات ، بلكه نه در افعال . و احاديث متواتره از ائمّه معصومين صلوات الله عليهم اجمعين نقل شده است كه اقل معرفت الهى آنست كه حق سبحانه و تعالى را منزه دانى از تعطيل ، و تشبيه .
تعطيل آنست كه منزه و مبرا دانى چرا كه عقل تو به او نرسد ، يا نگويى كه بىكار است . چنان كه جمعى از كما قايلند كه حق سبحانه و تعالى عقل اول را آفريده است و بس ، و تمام ايشان معتقد نيستند ، و بلكه مىگويند از خدا به همرسيده است و قديم است مثل خدا ، بلكه مىبايد كه اعتقاد كنى كه حق سبحانه و تعالى فرموده است كه * ( كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ ) * يعنى هر روز در

153