كاريست . يك شمه كارهاى الهى آنست كه يك قافله از حيوانات را در رحمها در مىآورد ، و يك قافله از انسان را از رحم بيرون مىآورد ، و يك قافله ديگر را مىميراند ، ربّ العالمين است كه همه را تربيت مىفرمايد ، رزاقى است كه همه بر سر خوان بىدريغش نشسته‌اند و نعمتهاى او را مىخورند ، آسمانها را او در گردش دارد هر يك را به حركتى خاص ، قاضى الحاجات است كه هر كه حاجتى به او عرض نمايد حاجات آنها را بر مىآورد ، و يك برگى از درختى نمىافتد و بيان كارهاى الهى در كتاب عقل مبين است هر كه اندك بصيرتى دارد مىداند .
دويم تشبيه است كه خداوند عالميان را نه جسم كثيف ، و نه جسم لطيف و ديدنى ندانند ، و در مكان و زمان ندانند ، و از قبيل اعراض ندانند ، و قايل به حلول نشوند چنان كه نصارى مىگويند روح خدا در رحم مادر عيسى ، و قائل به اتحاد نباشد چنان كه جمعى از نصارى قايلند كه خدا با عيسى يكى شد با آن كه اصل اتحاد محال است و حلول عرض را از محال است و محتاج است به جسم ، و هر محتاجى ممكن است .
و جميع اينها در اخبار اهل بيت بعنوان متواتره واقع شده است و آن كه در آيات و اخبار ائمه عليهم السلام است كه ظاهر آنها جسميّت است از آن جهت است كه حق سبحانه و تعالى با بندگان به زبان ايشان سخن گفته است ، و در ميان عرب و عجم و ترك و ديلم هندى متعارفست مجازات ، و هر كلامى كه مجازى نداشته باشد لطافت ندارد . چنان كه متعارفست كه مىگويند فلانى خوش دستى دراز كرده است يعنى تسلطى بر مردمان به همرسانيده است ، و دست پادشاه بالاى دستهاست يعنى اقتدار او بالاى همه است و على هذا القياس .
و به اخبار متواتره و آياتى كه در قرآن مجيد واقع شده است در اخبار اهل البيت تأويل آن واقع شده است ، و حضرات ائمه معصومين مكرر فرموده‌اند ، و در قرآن حق سبحانه و تعالى خود فرموده است * ( لَيْسَ كَمِثْلِه

154