است كه اول مراتب كمال اسلام است ، بعد از آن ايمان است ، بعد از آن تقوى است ، بعد از آن يقين است ، و يقين بسيار كميابست . راوى پرسيد كه يقين كدام است ؟ حضرت فرمود كه توكل بر حق سبحانه و تعالى است ، و تسليم و گردن نهادنست فرمانهاى الهى را ، و راضى بودنست به قضاهاى الهى ، و تفويض جميع امور است به حق سبحانه و تعالى ، و ظاهر آنست كه تفويض آنست كه يقين در نهايت كمال بوده باشد چنان كه مؤمن آل فرعون در وقتى كه گريخت از فرعون گفت : تفويض مىنمايم كار خود را به خدا ، پس حق سبحانه و تعالى او را از شر فرعون و لشكر او حفظ نمود و بحسب ظاهر توكل است .
و در حديث كالصحيح از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام وارد شده است كه حضرت سيد المرسلين صلَّى الله عليه و آله در سفرى بودند ، جماعتى از سواران به آن حضرت رسيدند و سلام كردند حضرت فرمودند كه شما كيستيد ؟
همه گفتند : مؤمنانيم يا رسول الله حضرت فرمود كه حقيقت ايمان شما چيست و چه دليل بر آن داريد ؟ گفتند : دليلش آن كه رضا داده‌ايم به قضاى الهى ، و گردن نهاده‌ايم امر الهى را ، و تفويض امور خود به او كرده‌ايم . پس حضرت فرمود كه اين جماعت عالمند و حكيمند ، و نزديكست رتبه ايشان به رتبه پيغمبران ، اگر در اين معنى صادقيد پس بنا مكنيد آن چه را در آن ساكن نخواهيد شد ، و جمع نكنيد آن چه را نخواهيد خورد ، و بترسيد از خداوندى كه بازگشت شما بسوى او خواهد بود .
و در حديث كالصحيح از امام موسى كاظم عليه السّلام منقولست در تفسير توكل كه مراتب توكل بسيار است ، يك مرتبه آنست كه در جميع چيزها توكل بر او كنى ، و هر چه بر سر تو آورد از بلا و محنت راضى باشى ، و بدانى كه هر چه خيرتست بر سر تو مىآورد ، و بدانى كه حكم حكم اوست پس توكل بر او كنى ، و تفويض امور خود به او كنى و به او واگذارى ، و در همه امور اعتماد به غير

145