فرموده‌اند :
قال كمال الدين ، عبد الرزاق الكاشى ، فى مقدمات شرحه على قصيدة ابن فارض ما هذا لفظه : « النبوة بمعنى الإنباء و النبى هو المنبئ عن ذات الله و صفاته و أسمائه و أحكامه و مراداته . » ملا عبد الرزاق شارح قصيدهء تائيهء فارضيه نيست و معاصر او ، عز الدين محمود كاشى ، كه او هم از مريدان و تربيت شدگان عارف نامى ملا عبد الصمد نطنزى است ، تائيه را شرح كرده است و در اوّل شرح خود متعهد شده است كه در مقام شرح تائيه به هيچ شرحى مراجعه ننمايد . حقير را عقيده بر آن است كه اگر به شرح شارح اوّل تائيه ، سعيد الدين سعيد فرغانى ، مراجعه مىكرد ، شرح او پر بارتر مىشد . على أى حال ، تمام هويت حضرت ختمى مقام روح اعظم و نور اوّل و عقل نخستين نيست . و در باب « المبايعة مع القطب » گفته‌اند : أوّل من بايعه العقل الأول .
چه آن كه عين ثابت حضرت ختمى درجات سمت سيادت بر عين عقل اوّل دارد ، و مظهر جميع اسماء الهيه از اسماء تنزيهيه و تشبيهيه مىباشد و عقل اوّل در مقام « قابَ قَوْسَيْنِ » و نيز در مقام « أَوْ أَدْنى » جايى ندارد . مهمتر از همه آن كه عقل و روح اعظم به وجود حقانى متصف نيست و آن حقيقت كليهء محمديه ، سلام الله عليه ، در قوس صعود ، بعد از فناء فى الله و البقاء به ، در كليهء اسماء سير نموده ، و به خواص كليهء اسماء الهيه متحقق گرديده ، و با جمع بين مظهريت اسماء ظاهريه و باطنيه به مقام جمعيت بين الأسماء و مقام اطلاق از قيود مذكوره رسيده است و از باب اتحاد بين الظاهر و المظهر معناى حقيقى اسم اعظم اوست . و نعم ما قيل :
الحمد لله الذى نوّر وجه حبيبه بتجليات الجمال ، فتلألأ منه نورا ، و أبصر فيه غايات الكمال ، « ففرح » الله به « سرورا » ، فصدّره على يده و صافّاه ، و آدم لم يكن شيئا مذكورا و لا القلم كاتبا [66] و لا

[66] - در نسخه بدل : كائنا .

مقدمة الآشتياني 81