حضرت ختمى ولايت و نبوت و خواص از عترت لا تعد و لا تحصى است . ارباب كلام و حديث ، و غير اين فرق كه درك فرق بين « نبوت تعريفى » و « نبوت تشريعى » را فاقدند ، به بيراهه زده‌اند و نمىدانند روح نبوت و حقيقت ولايت وابسته به انباء و اخبار از ذات و صفات و احكام در عالم خلق و ماده و شهادت نيست و النبى هو المنبئ عن ذاته و صفاته و أفعاله تعالى . از آن جا كه اين مقام براى كمل از محمديين در مقام وساطت در فيض ثابت است ، ارباب تحقيق نبوت را خاص پيغمبرى دانسته و يا اطلاق بر كسى نموده‌اند كه در همين عالم شهادت بر وى وحى نازل شود ، آن هم توسط ملك مقرب ، يا ظهور علايمى از عالم مثال كدوىّ النحل أو سلسلة الجرس .
اينكه در حديث مفضّل از امام صادق ، عليه السلام ، سؤال شد : كيف كنتم فى الأظلَّة مراد از « أظلَّة » و « ظلَّة خضراء » تحقق آن بزرگواران به صور قدريه در حضرت « لاهوت » و مرتبهء واحديت و مقام ظهور صور قدريه و اعيان ثابته مىباشد .
اينكه فرمود : فى ظلَّة خضراء ، وجه تسميهء ساكنان در حضرت لاهوت به « فى ظلَّه خضراء » ، يا وجه اطلاق « أظلة » به خضراء آن است كه « خضرت » سياهى مخلوط و ممزوج به سفيدى را گويند و در لسان ارباب عرفان كه گويند < شعر > « سياهى خود نشان از نور ذاتست » < / شعر > ، و تعريف اين أكابر ، و يا تعبير آنها ، از نور ذات به ظلمت و سياهى ، از جهت تماميت ظهور ذات است ، كه به لحاظ آن كه نور باهر ابهر ذات از جهت شدت و تماميت و اطلاق ذاتى معرا از قيد اطلاق در منتهاى ظهور است ، و به لحاظ عدم توانايى و عجز صاحب شهود از مشاهدهء نور ذات و عدم قدرت مقيد بر شهود مطلق ، از اين نور تعبير به « سياهى » كرده‌اند ، ولى سياهى ممدوح . و در حديث مشهور نبوى ، صلى الله عليه و آله ، است كه از آن حضرت سؤال شد : هل رأيت ربّك ؟
فرمود : نور أنّى أراه . از اين لحاظ اهل تحقيق فرموده‌اند : النور لا يدرك و يدرك به و الضياء يدرك و يدرك به . هر چند كه در مقام واحديت و مرتبهء اسماء و صفات ، كه تعين بلا واسطهء ذات است ، حقيقت وجود از مقام اطلاق ذاتى تنزل نموده است ، فرق آن با ذات اعتبارى است و اثرى از نور ذات در ضياء ، كه تنزل نور خالص صرف است ، باقى است و از مزج آن با نور متعين خضرت در آن حاصل شده است .

مقدمة الآشتياني 70