< صفحة فارغة > [ گفتار در اطلاق ذات ] < / صفحة فارغة > وصل اينكه از مقام « الجمع » و « الوجود » و مقام « غيب الغيوب » به مظهر تفصيل وجود خبر داد كه كنت كنزا ، اشارت فرمود كه غيب ذات مقام خفاى محض از جميع تعينات ، بلكه منزه از كافهء جهاتى است كه با اطلاق ذاتى معرا از قيد اطلاق منافات دارد . و به مذاق تحقيق ، تعين به اخبار موجود در كلام معجز نظام كنت خود تعين مسبوق به اطلاق است . و معناى « اطلاق » ، و يا اتصاف آن حقيقت به اطلاق ، عدم تقيد به مطلق قيد است ، اگر چه آن قيد نفس اطلاق باشد . چه آن كه حقيقت مقيّد به قيد اطلاق « وجود منبسط » و « نفس رحمانى » ، و به اعتبارى « فيض اقدس » مىباشد كه تميز آن از مفيض و مستفيض و فيض به اعتبار تحليل عقلى است بلكه تكثر اسمائى و صفاتى و تعينات اسمائيه به حسب عقل و ذهن است و گر نه در اصل حقيقت ، كثرت خارجى منافات با بساطت ذاتى واجب الوجود دارد .
فقوله : كنت اخبار عن تعين مسبوق بالإطلاق . چه آن كه مفهوم « تاء » متكلم مشعر به تعين ، و اخبار است از خفاى محض حقيقت ذات كه به « كنز مخفى » از اين حقيقت تعبير نموده . و به كلام دلنواز فأحببت مشعر است به ميل اصلى و بالأخره حبّ و عشق رابط بين خفاى اصلى و ظهور در عرصهء تعين : فأحببت أن أعرف . و جملهء أن أعرف اشاره است به ظهور بعد از خفاى رقيقهء عشقيه و حبّيهء الهيه و ظهور ذات للذات در عرصهء كمال ذاتى و « كمال جلاء » در اين مرحله از ظهور .
و قوله : فخلقت الخلق لكى أعرف - و در بعضى تعبيرات : لأعرف - اشارت به آن كه تقدير مقدّرات و اظهار جواهر ذات و اسماء صفات و ظهور تعينات اسمائيه در عين و حصول ظهور تام يا « كمال استجلاء » بالأخره بر مىگردد به حبّ به معروفيت ذات از ناحيهء اسماء ذات ، و وساطت اسماء ذات جهت ظهور اسماء صفات ، و ترتب اسماء افعال بر اسماء صفات با اين ملاحظه كه تقدم مقام « غيب » بر تعين ناشى از كنت ، و تأخر فأحببت لأعرف ، و نيز تأخر ديگر تعينات از يك ديگر بر سبيل ترتيب ، تأخر به حسب رتبهء عقليه است ، نه زمانيه ، و نه ثبوت عدم صريح بين مراتب .

مقدمة الآشتياني 20