من بنده ء خدا و برادر رسولش هستم ، و من بزرگ ترين گواهى دهندگانم ، اين مطلب را بعد از من كسى نمى گويد ، مگر شخص بسيار دروغگو . من هفت سال پيشتر از مردم نماز خواندم .
با وجود تشريع قبلى نماز ، ادعاى اجماع بر مدنى بودن آيه وضو ( 1 ) شده است ، ( 2 ) چنان كه آيه مذكور در سوره ء المائده قرار دارد كه آن را هم مدنى مى دانند . ( 3 ) البته بدون شك ، چنان كه از خود آيات اين سوره ء مباركه استفاده مى شود ، برخى از آيات آن در اواخر عمر شريف رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) نازل شده است .
با توجه به اين مطلب ، احتمال آن هست كه وضو در ابتدا ، در برخى شرايط يا جزئيات به گونه اى ديگر بوده است و سپس با نزول آيه كريمه ، سنت قبلى درباره ء وضو منسوخ گرديده است . برخى از روايات نيز به همين مسأله اشاره دارد .
بنابر اين ، رد پاره اى روايات در مقام تعارض ، لزوما به معنى تكذيب آنها نيست ، زيرا ممكن است راويان ، حكمى را كه منسوخ شده است ، بدون توجه به اين جهت يا با در نظر داشتن وضوح نسخ آن ، نقل كرده باشند .
اكنون با توجه به اين چند نكته ، آيهء شريفهء وضو و تيمم را نقل نموده و جهات مورد بحث را توضيح مى دهيم .
خداوند متعال مى فرمايد :
* ( يا أيها الذين آمنوا اذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم ألى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم الى

1 . المائده ، آيهء 6 . 2 . جلال الدين سيوطى ، الاتقان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 133 . 3 . همان ، ص 32 و 30 .

155