با اين وجود ، ممكن است اختلاف برخى روايات بدين خاطر باشد كه راوى متوجه برخى قرائن حالى ( 1 ) يا مقالى ( 2 ) نشده است ، يا آن كه اگر متوجه شده ، آن را به خاطر وضوح مطلب نزد خودش ، نقل نكرده است ، يا به درستى نقل ننموده است ، مثلا حكمى را كه مربوط به شرايط خاصى بوده ، مطلق ذكر كرده است ، يا مطلق بوده ، ولى تصور كرده مقيد است و با قيودى كه در آن دخيل نبوده نقل كرده است . جهات ديگرى نيز براى اختلاف روايات قابل تصور است كه تفصيل آن در كتب درايه واصول آمده است .
ه‌ ) چنان كه از كتب روايى وسيره استفاده مى شود ، نماز و وضو از همان اول بعثت تشريع شده بود ، زيرا رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) همراه با على ( عليه السلام ) و خديجه ( عليها السلام ) نماز مىگزاردند . ( 3 ) " ابن ماجه " در سنن و " حاكم " در مستدرك و " طبرى " در تاريخ خود از " عباد بن عبد الله " روايت مى كنند كه گفت : از على ( عليه السلام ) شنيدم ، مى گفت :
أنا عبد الله وأخو رسوله وأنا الصديق الأكبر ، لا يقولها بعدى إلا كذاب ، صليت قبل الناس بسبع سنين ، ( 4 )

1 . مقصود از قرائن حالى ، حالت سؤال كننده يا پاسخ دهنده و يا اوضاع ، احوال و شرايط زمانى و مكانى حين سؤال و جواب است . در بحث ما سخن در آن است كه ممكن است راوى ، هنگام نقل روايت ، به اين امور توجه نكرده وقرائن حالى را ذكر ننموده باشد . ( ويراستار ) 2 . مقصود از قرائن مقالى ، الفاظ و كلماتى است كه داراى بار معنايى خاصى مى باشد كه در روايت به كار رفته است . در بحث ما سخن در آن است كه ممكن است راوى ، بدون توجه به حساسيت اين كلمات و بار خاص آنها ، روايت را نقل به معنا كرده و عين آن كلمات را نياورده باشد . ( ويراستار ) 3 . سيره ابن هشام ، ج 1 ، ص 260 ، تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 23 . 4 . سنن ابن ماجه ، دار احياء التراث العربى 1395 ، ج 44 ( در همين صفحه آمده است كه در " زوائد " گفته : هذا إسناد صحيح ) ، مستدرك ، دار المعرفه بيروت 1406 ، ج 3 ، ص 112 ، تاريخ طبرى ، دار المعارف مصر ، ج 2 ، ص 310 .

154