خضر عليه السلام بر مقدمهء او بود . به آب رسيد و از آن آب بخورد و اسكندر محروم بماند .
ارسطاطاليس حكيم وزير اسكندر بود . كتب [ حكمت و فلسفه و منطق و اقليدس و مجسطى و هيأت و غير آن هر چه اعتبارى داشت ] [1] ، از ايران بروم فرستاد و باقى بسوخت و آن علوم ازين ملك بر افكند . از آثار اسكندر سد ياجوج و ماجوج است به مشرق . بقول بعضى مورخان سد ، ذو القرنين اكبر ساخته و طلب آب حيوان نيز او كرده ، اما بقول بعضى ديگر [ اسكندريه به مغرب ] [2] و دمشق به شام و [ مرو و هرى ] [3] بخراسان و سمرقند به ما وراء النهر و بردع به اران اسكندر ساخته است و بعضى گويند او همه خرابى كرد و در ايران ازو آبادانى نماند .
چون اسكندر از دنيا رحلت خواست كرد ، جهان بر ملوك الطوائف بخش كرد و در ايران نود پادشاه را معين گردانيد ، چنان كه هيچ يك [ فرمان ديگرى ] [4] نبردى و بدين سبب از ملوك الطوائف كسى به روم حكم نتوانست كرد و روم كه مقام اجداد و مولد و منشأ او بود ، از جنگ و فتنهء ايرانيان ايمن ماند .
مدت پادشاهى اسكندر در ايران چهارده سال ، وفاتش به شهر زور ، گورش به اسكندريه . وامق و عذرا [ معاصر او ] [5] بودند ، از سخنان اوست :
سختترين حالى بخشايش دشمن است بر بدى حال دشمن . عاقل را بزيادى مكافات نيكى و عفو بدى ، بعد از قدرت موجب شادمانيست . قدر استاد از پدر ، بيش است كه پدر سبب حيات فانيست و استاد سبب علم باقى . تحمل با درويشى بهتر از تحمل بذل ناكسان كه درين قناعتست و در آن خوارى . بده و منت منه . مخواه و آب روى مكاه [ بد مكن و مترس ] [6]

[1] - ب : اقسام اصول حكمت . ساير نسخ مثل متن است و كلمهء « كتب » فقط در نسخهء ق است .
[2] - ب : اسكندريه مغرب
[3] - ب : مرو رود و هرات
[4] - ك : فرمان يك ديگر - م : فرمان آن ديگر .
[5] - ب : بعهد او
[6] - ر : كرم كن و مترس م : كژى مكن ، مترس و باك مدار - ك : كژ . . . ف : كج . . .

97