آغاز كتاب علماء تاريخ در مدت زمان ماضى از ابتداى آفرينش عالم و خلقت آدم عليه السلام اختلاف بسيار كرده‌اند ، جهت آنكه بواسطهء [ فترات [1] ] تواريخ مجدد گردانيده‌اند ، چنان كه اول تاريخ از هبوط آدم عليه السّلام مىگرفتند ، پس ، از طوفان نوح ، پس ، از آتش ابراهيم عليه السلام ، پس [ بنى اسرائيل [2] ] از مبعث موسى و گروهى از هلاك فرعون و اولاد اسماعيل از [ بناء [3] ] كعبه و يونانيان و روميان از عهد اسكندر و اهل يمن از ظهور حبشه بر يمن و قبطيان از تسلط و تغلب بخت النصر و قريش از واقعهء اصحاب الفيل و على هذا هر [ قضيهء [4] ] معظم كه واقع مىگشته ، تاريخ پيشين ترك مىكرده‌اند و آن را تاريخ مىساخته‌اند . بدين سبب مردم را چگونگى تاريخ فراموش شده و تحقيق ، رعايت نتوانسته‌اند كرد و پيغمبران عليهم السلام نيز [ بتصريح [5] ] خبر نداده‌اند و هر كسى رمزى گفته .
جماعت حكما ، ابتدا و انتهاى آفرينش را منكرند و ميگويند لازم ذات واجب الوجود [6] [ است ] و هرگز نبوده كه نبوده و هرگز نباشد كه نباشد و اهل شرع ، مدت ابتداى آفرينش را حصر نكرده‌اند ، اما گفته‌اند ، هم ابتداش باشد هم انتها ، چه منزه از ابتدا و انتها ، ذات واجب الوجود است و علماء هند و خطا و ختن و چين و ماچين بخشيان [7] و فرنگان ، ابتداى خلقت آدم از هزار هزار سال در گذرانيده‌اند و گويند چندين آدم بوده و هر يك [ بلغتى [8] ] مخصوص بوده و چون هر يك را نسل منقطع ميشده ، و ديگرى ظاهر ميگشته و متشرعان اهل ايران از هبوط آدم عليه السلام به زمين تا ظهور دعوت پيغمبر ما محمد مصطفى بعضى شش هزار و بعضى كمتر و بيشتر گفته‌اند و اهل نجوم ، از زمان طوفان ، تاريخى دارند و درين زمان كه سنهء ثمان و تسعين و ستمائة يزدجرديست ، آن تاريخ بر چهار هزار و چهار صد و [ سى و دو سال ] است [9] و اين بنده مدت

[1] - ب : [ فترت ]
[2] - ب : [ پس از بنى اسرائيل ]
[3] - ك : [ بنياد ]
[4] - ب : [ قصهء ] ر : [ واقعه ]
[5] - ر : [ بصريح ]
[6] - م ، [ ] را ندارد
[7] - بخشيان ، علماى مذهبى مغولى را مىگفتند .
[8] - ب : [ بلقبى ]
[9] - ب : [ سى و سه سال ]

8