در اول سال حكومتش در سيستان ، معدن زر سرخ به شكل درختى در زمين پديد آمد ، چندانكه [ بشيب ] [1] مىرفتند ، قويتر بود و زر خالص بر مىآمد ، تا چنان كه دورش سه گز گشت . در زمان سلطان مسعود ، از زلزلهء كوه ناپديد شد .
هم درين سال بغراجق ، عم امين الدوله محمود ، بر عزم استخلاص پوشنج كه اقطاع او بود و خلف بن احمد بر آن مستولى شده برفت و در جنگ او كشته شد . امين الدوله محمود بانتقام رفت . بعد از محاربات به صد هزار مثقال طلا صلح كرد .
در محرم سنهء اثنى و تسعين و ثلاثمائة بجنگ چيپال [2] هيتال رفت و او را اسير كرد و امان داد و خراج بستد . اما چون عادت هندوان چنان بود كه هر پادشاه كه [ دو نوبت ] در دست مسلمانان اسير شود ، ديگر پادشاهى را نشايد و گناهش جز به آتش پاك نشود ، چيپال پادشاهى بپسر داد و خود را بسوخت . يمين الدوله درين جنگ غازى لقب يافت . در سنهء اربع و تسعين و ثلاثمائة بجنگ خلف بن احمد بسيستان رفت . جهت آنكه خلف پسر خود طاهر را بعد از مراجعت از حج وليعهد كرده بود و حكومت داده و خود بطاعت مشغول شده ، باز پشيمان گشته و بر پسر غدر كرده و او را كشته . يمين الدوله محمود بدين انتقام با او جنگ كرد . او منهزم بقلعهء طاق رفت . يمين الدوله محمود قلعه بعد از محاصره مسخر گردانيد . او بزينهار بيرون آمد . يمين الدوله محمود را سلطان خواند . او را اين لفظ خوش آمد . او را امان داد و لقب خود سلطان كرد . ملك سيستان او را مسلم شد . خلف بن احمد بعد از مدتى مخالفت سلطان محمود آغاز كرد و بايلك خان پناه برد . سلطان محمود آگاه شد او را از سيستان بقلعهء جرجان [3] فرستاد . آنجا مىبود تا در گذشت [4] .

[1] - ر ، م : زير - ق : بيشتر
[2] - ف : چيپال بن هيتال
[3] - كليهء نسخ جرجان است . ولى صحيح جوزجانان است . رجوع كنيد به زين الاخبار گرديزى و اصل و ترجمه تاريخ يمينى و الكامل . ضمنا بايد دانست كه طبق ترجمهء تاريخ يمينى وى مدت چهار سال در جوزجانان بود و پس از آنكه مكاتبهء او با ايلك خان فاش شد ، وى را به گرديز فرستادند و در آنجا بود تا مرد .
[4] - ابن الاثير حوادث 393 : فنقله الى جرديز احتياطا عليه هناك الى ان ادركه اجله فى رجب سنة تسع و تسعين [ و ثلاثمائة ] .

392