كردند و آن حرب در سنهء خمس عشر هجرى بود و هم درين سال ، عمر خطاب رضي الله عنه شهر بصره بنا كرد .
در صفر سنهء ست عشر ، سعد وقاص بجنگ يزدگرد رفت . يزدگرد به بند مروحه [1] بحدود عاقول گريخت . سعد وقاص . با او جنگ كرد . يزدگرد بر آهنگ خراسان از عراق عرب روان شد . سعد وقاص بميدان آمد و خواستهاى آنجا و خزاين اكاسره برداشت ، آلاتى ديگر كه نفيستر بود ، جدا كرد و با خمس ديگر خواسته ، پيش عمر رضي الله عنه فرستاد . عمر قبول نكرد و با پيش سعد فرستاد تا بر لشكر قسمت كرد .
شصت هزار مرد بودند ، هر يك را دو هزار دينار رسيد . درين جنگ ، شش هزار مسلمان شهيد شدند و از عجم خلقى بىشمار كشته گشت . فيل سفيد كسرى درين جنگ كشته گشت .
عمر خطاب رضي الله عنه در سنهء سبع عشر . تاريخ هجرى كه اكنون در ميان مردم متداولست وضع كرد .
سعد وقاص ، برادر خود هاشم را بر عقب يزدگرد بفرستاد . در حلوان [2] از عجم ، مهران با لشكرى بسيار نشسته بود . جنگ كردند . مسلمانان مظفر شدند .
هاشم سپاه با عقبهء حلوان برد . از عجم لشكرى با پهلوانى حبش [3] نام آنجا حرب كردند لشكر اسلام مظفر شد و تمامت عراق عرب در تصرف مسلمانان آمد . عجميان از عقبهء حلوان بگذشتند . خبر بسعد وقاص آمد كه جمعى جهودان عرب با روميان متفق شده‌اند و بر قلعهء تكريت مستولى شده . سعد وقاص لشكر بجنگ ايشان فرستاد . در چهل روز ، بيست و چهار نوبت جنگ كردند . عاقبت جهودان عرب ، مسلمان شدند و بشب مسلمانان را در حصار راه دادند تا روميان را بكشتند . از تكريت تا موصل مسخر

[1] - « موضع بالسواد كانت فيه وقائع المسلمين و الفرس و هى وقعة قس الناطف و يقال لها المروحة ايضا لان قس الناطف على شاطئى الفرات الشرقى و المروحة على شاطئى الغربى » ( ياقوت ج 8 ص 32 )
[2] - ق : جلو لا
[3] - چنين اسمى در تاريخ طبرى نيست ولى درين جنگها نامى نزديك بدان ديده مىشود : « قبل القعقاع حتى اذا كان بقصر شيرين على فرسخ من حلوان ، خرج اليه خسرو شنوم » ( طبرى جلد 3 ص 140 )

178