و واجب است در ركعت اوّل و دوّم از فرايض ، خواندن فاتحة الكتاب و يك سورهء تمام پس از آن [1] ؛ و جايز است اكتفا كردن به حمد در حال مرض و تعجيل به جهت امر مهمّى [2] . و واجب است اسقاط سوره با تنگى وقت و خوف و شبه اين دو از مقامات ضرورت .
و هر گاه عمداً مقدّم بدارد سوره را بر حمد ، نماز باطل مىشود بنا بر اصحّ [3] اگر اكتفا به آن نمايد و اعادهء سوره را ننمايد ؛ و الَّا صحيح است اگر سابق را به قصد جزئيّت نخوانده باشد ؛ و الَّا زيادهء عمديّه است و صلات باطل است .
س حمد ركن نماز است يا نه ؟
ج ركن نيست ، بلكه واجب است و جزء است در همهء نمازها ، چه در نماز واجب و چه در نماز سنّت ؛ و جزئيّت آن ، در حالِ التفات است .
بعضى از احكام قرائت س اگر حمد را فراموش كرد ، نماز باطل است يا نه ؟
ج باطل نمىشود و لكن اگر هنوز داخل ركوع نشده به خاطرش آيد ، خواه پيش از سوره باشد يا بعد از سوره باشد ، حمد را بخواند و سوره را بعد از آن اعاده نمايد ؛ و اگر

[1] بنا بر احوط چنانچه گذشت .
[2] كه متضرّر مىشود به فوت آن به حسب حال بنا بر احتياط متقدّم .
[3] با قصد جزئيّت ، نه قرآنيّت محض بنا بر احوط ، اگر چه اكتفا ننمايد ؛ بلى اگر اعاده ننمايد ، ابطال به مجموع از زيادتى و نقص ، موافق احتياط سابق است .

366