ناخن [1] باشد ؛ بلى مسِّ مو ، موجب غسل نمىشود از جهت عدم صدق مسّ .
حكم غسل مسّ ميّت و هر چه موقوف بر وضو [2] است موقوف است بر غسل مسّ ميّت .
و وضو شكسته مىشود به سبب مسّ نمودن على الاحوط .
و غسل مسِّ ميّت ، كفايت از وضو نمىكند على الاحوط [3] .
2 - غسل ميّت س احكام ميّت را از : غسل و كفن و حنوط نمودن و نماز كردن و دفن نمودن بيان فرماييد .
ج بدان كه غسل دادن ميّت [4] ، واجب كفائى است ، به اين معنى كه بر همه مكلَّفين

[1] بنا بر احوط اگر چه مِمّا تحلَّه الحياة باشد ، يعنى احتياط است اگر چه ناخن ماسّ ممّا تحلَّه الحياة بوده باشد . و امّا رطوبت ، پس شرط تأثيرِ مسّ در غسلِ مسّ نيست بنا بر اظهر .
[2] يعنى وجوب غسلِ مسّ ، نفسى نيست ، بلكه لازم است و شرط است براى نماز و مسّ كتابت و طواف واجب بنا بر اظهر ، كه حدث بودن حاصل از مسّ است ، كه محتاج است در ارتفاع ، به نيّت ؛ و امّا براى دخول مساجد و قرائت عزائم و صوم ، پس اگر به حكم جنابت است ، شرط است و اوّلى موافق احتياط و مخالف اصل است ، يعنى استصحاب حكم ، بلكه دوّم خالى از وجه نيست .
[3] يعنى در صورت وجود ساير نواقضِ وضو با مسّ . و در صورت عدم آنها با مسّ ، پس احتياط اوّل ، راجع به اصل انتقاضِ وضو است ، چنانچه از جملهء سابقه ، استفاده مىشود و خالى از وجه نيست . و احتياط دوّم ، راجع به ضمّ وضو با غُسل است در ايجاد رافعِ حدثِ حاصل به مسّ و حدثِ عائد به مسّ بعد از وضو .
[4] يعنى ميّتى كه محكوم به اسلام باشد به سبب اظهار شهادتين و عدم منافى ، چه شيعى باشد يا سنّى بنا بر اقوى . و طريقهء تغسيل سنّى ، همان طريقه تغسيلِ شيعى است بنا بر اقوى ، مگر آن كه تقيّه اقتضا كند موافقت اهل سنّت را در كيفيّت ، پس مباشرت در عمل با تقيّه مىنمايد حتى در تغسيل شيعه . و اولاد مسلمين ، به حكم اسلامند در تغسيل و اولاد كفّار در عدم تغسيل . و احوط تغسيل اولاد زنا است ، چه از مسلم باشد يا كافر . و مجنون بعد از بلوغ و وصف اسلام يا كفر ، ملحق است به آن چه وصف كرده . و بلوغ در حال جنون ، محل تأمّل است ؛ و دور نيست عمل به استصحاب سابق بر بلوغ و جنون . و تبعيّت مسبىّ و لقيط ، موافق احتياطِ موجب تغسيل است .

168