گرفتاريى كه به واسطهء غيبت قائم عليه السّلام ايجاد شده ، همان غيبتى كه قبلا از جانب رسول خدا صلَّى الله عليه و آله خاطرنشان شده و از امير مؤمنان عليه السّلام خبر آن از پيش رفته است ، و روايات و خطبه هاى آن جناب و منقولات از كلمات او و نيز احاديثش كه در بر حذر داشتن از فتنه هاى زمان غيبت سخن گفته ، و اخبار مربوط به آن را عالمان و راويان از امامان كه از فرزندان على عليه السّلام هستند يكى پس از ديگرى نقل كرده‌اند ، چندان كه كسى از ايشان نيست جز اينكه در اين باره پيشگوئى كرده است و امر غيبت را محقّق شمرده و امتحان خداى تعالى را در اين مورد نسبت به بندگانش گوشزد فرموده است ، بارى اين تفرقه و چنددستگى را چيزهائى باعث شده كه عبارتند از كردارهاى زشت ، اعمال ناپسند ، و حرص يا بخلى كه پيروى و إعمال مىشود ، و اين دنياى زودگذر فانى كه همواره بر سراى باقى و عالم آخرت ترجيح داده مىشود ، و پيروى از شهوات و خواهشهاى نفسانى ، و ناديده گرفتن حقوق و ضايع گذاشتن آن كه موجب خشم پروردگار عزيز و سبحان است ( اينها است كه موجب تفرقه و پراكندگى امّت شده ) . و پيوسته اين دو دلى و شكّ در دل آنها اثر گذاشته و مىگذارد ( يعنى پابرجاست ) چنان كه امير مؤمنان عليه السّلام در چگونگى پژوهندگان علم و دانش به كميل بن زياد مىفرمايد : « . . . يا كسى كه داراى بينش نيست و تسليم اهل حقّ است و فرامين آنها را پذيرفته ، لكن به جهت عدم بينش در اوّلين برخورد با شبهه ، شكّ در دل او راه مىيابد » - تا آنجا كه آنها را به وادى گمراهى و

31