نام کتاب : علل الشرايع ( فارسي ) نویسنده : الشيخ الصدوق جلد : 1 صفحه : 397
عقل و جهل و ايادى اين دو را بشناسيد تا هدايت شويد . سماعه عرضه داشت : فدايت شوم : چيزى را نمىدانيم مگر شما به ما تعليم فرماييد . حضرت فرمودند : خداوند تبارك و تعالى اوّلين آفريده اش از روحانيين را كه عقل باشد از نور خود ايجاد و در سمت راست عرش جا داد ، بعد به آن فرمود : رو بگردان ، عقل رو گرداند ، سپس فرمود ، رو بياور ، عقل رو آورد ، حقّ جلّ و علا به آن فرمود : تو را مخلوقى بزرگ و عظيم آفريده و بر تمام مخلوقاتم برترى دادم . سپس حقّ تعالى از درياى شور و تلخ تاريك جهل را آفريد و به آن فرمود : رو برگردان ، جهل رو گردانيد ، بعد به آن فرمود : رو بياور ، جهل رو نياورد ، حقّ عزّ و جلّ خطاب به آن كرد و فرمود : چون تكبّر نمودى ملعون واقع شدى . سپس براى عقل هفتاد و پنج يار و ياور قرار داد ، جهل چون اكرام حقّ تعالى نسبت به عقل و آنچه را كه حضرتش به آن اعطاء فرمود را ديد عداوت و كينه عقل را به دل گرفت ، پس به درگاه الهى عرض كرد : پروردگارا ، اين مخلوق مانند من بوده ، او را آفريدى و اكرامش كرده و تقويتش نمودى من ضدّ او بوده و هيچ قوّه و نيرويى ندارم ، پس مثل او به من نيز يار و ياورى بده . حقّ تعالى فرمود : آرى به تو نيز يار و ياور خواهم داد ولى پس از آن اگر عصيان و نافرمانى مرا نمايى تو و ياورانت را از رحمت خود به دور خواهم نمود . جهل عرضه داشت : از آنچه فرمودى خشنودم . حقّ تعالى هفتاد و پنج يار و ياور نيز به او عطاء فرمود : ياوران عقل و جهل هفتاد و پنج ياورى كه حقّ تعالى به عقل و جهل عنايت فرمود عبارتند از : خير وزير عقل بوده و ضدّ آن شرّ است كه وزير جهل مىباشد و ساير ياوران اين دو به شرح زير مىباشند : ايمان ، ضدّش كفر است ، تصديق ، ضدّش انكار است ، رجاء و اميدوارى ضدّش نااميدى است ، عدل و داد ، ضدّش جور و ستم است ، خشنودى ، ضدّش سخط و ناخرسندى است ، شكر ، ضدّش كفران است ، طمع ، ضدّش يأس مىباشد ، توكَّل ، ضدّش حرص و آز است ، علم ، ضدّش جهل است ، فهم ، ضدّش حماقت است ، عفّت ، ضدّش پرده درى مىباشد ، زهد ، ضدّش رغبت و ميل است ، مدارا و رفاقت ،
397
نام کتاب : علل الشرايع ( فارسي ) نویسنده : الشيخ الصدوق جلد : 1 صفحه : 397