نام کتاب : دلائل الصدق لنهج الحق ( فارسي ) نویسنده : الشيخ محمد حسن المظفر جلد : 1 صفحه : 124
آنچه كه فضل به اشاعره نسبت داد مبنى بر اينكه آنان تسلسل در وجود را چنين دفع كردهاند كه وجود به وسيلهء خودش موجود است نه به وسيلهء وجود ديگرى ، ربطى به بحث فعلى ندارد . زيرا منظور آنان عدم نياز وجود به وجود ديگرى است كه به موجب آن تسلسل پيش آيد ، پس چگونه مىتوان رؤيت رؤيت به وسيله خودش را با آن مقايسه كرد ؟ بلى ممكن است از اين اشكال چنين پاسخ داد كه آنچه لازم مىآيد ، تسلسل در صحت تعلق رؤيت به رؤيت ديگر تا بىنهايت است و صحّت ، امرى است اعتبارى و تسلسل در امور اعتبارى باطل نيست . زيرا به انقطاع اعتبار ، آن هم منقطع مىشود ، ليكن اعتقاد به صحّت رؤيت رؤيت به ضرورت عقلى مكابره است . استشهادى كه وى به دو بيت شعر كرده ، شايسته آدم با فضلى نيست جز روى گردانى از معارضه . 7 - رؤيت خداوند متعال ؟ ! مصنّف - اعلى الله درجته - مىگويد : رؤيت خداوند متعال محال است : در اين مسئله اشاعره با جميع عقلا مخالفت كردهاند . آنان معتقدند كه خداوند متعال براى انسان قابل رؤيت است . فلاسفه و شيعه منكر رؤيت خدايند . اين عقيدهء آنان در انكار رؤيت خدا آشكار بوده شكى در آن نيست . مشبّهه ( اهل تشبيه ) و مجسمّه ( اهل تجسيم ) رؤيت خدا را جايز دانستهاند . زيرا به عقيدهء آنان خدا جسم است و در مقابل بيننده قرار دارد . از اين لحاظ رؤيت خدا را ممكن دانستهاند . اگر خدا از نظر آنان مجرد بود ، رؤيت را ممتنع مىدانستند . اشاعره از اين جهت با ساير عقلا در اين باره مخالفت كردهاند ، ضمن اينكه بر خلاف ضرورت نيز حكم نمودهاند . زيرا ضرورت حكم مىكند كه رؤيت چيزى كه نه جسم است و نه در جسم حلول مىكند و نه جهت دارد و نه مكان و نه حيّز و نه مقابل است و نه در حكم مقابل ، امكان ندارد . هر كس اين حكم را ناديده بگيرد ، حكم ضرورى را انكار كرده است و با اين انكار يك سوفسطايى است . اشاعره با آيات قرآنى كه بر امتناع رؤيت خدا دلالت دارد ، نيز مخالفت كردهاند . خدا
124
نام کتاب : دلائل الصدق لنهج الحق ( فارسي ) نویسنده : الشيخ محمد حسن المظفر جلد : 1 صفحه : 124