و اما واژه ء غسق در آيهء شريفه : صاحب " معجم مقاييس اللغة " مى گويد :
غسق : الغين والسين والقاف ، اصل صحيح يدل على ظلمة ، فالغسق الظلمة ، ( 1 ) غسق از ماده ء " غ ، س ، ق " است و ريشهء صحيحى است و دلالت بر تاريكى دارد . پس معناى غسق ، ظلمت و تاريكى است .
" راغب " در " مفردات " مى گويد :
غسق الليل ، شدة ظلمته ، غسق شب ، شدت تاريكى آن است .
از " ابن عباس " نيز نقل شده است :
غسق الليل ، اجتماع الليل وظلمته ، ( 2 ) غسق شب ، گرد آمدن شب و تاريكى آن است .
به هر حال ، آنچه به نظر مى رسد آن است كه مقصود از " غسق الليل " آخر وقت عشاست ، و اين با آنچه كه " راغب " در " مفردات " گفته كه " غسق الليل ، شدة ظلمته " سازگارتر است . بنابراين ، احتمال آن كه مقصود از " غسق الليل " غروب خورشيد و يا ابتداى شب باشد ، مردود است ، چون غروب آفتاب ، نه شدت ظلمت است ، نه اجتماع ليل ، و نه حتى به معنى دقيق تاريكى شب ، و نه وقت نماز عشا .

1 . معجم مقاييس اللغه ، ج 4 ، ص 425 . 2 . الدر المنثور ، ج 4 ، ص 195 .

252