1 . اصول : منظور از آن ، احكام عام وكلى است كه شكل قواعد ، به خود گرفته وقابل اطراد وشمول نسبت به تمام كلمات قرآني - بر حسب موارد خود - مى باشد .
2 . فروع :
كه اصطلاحا از آن به ( فرش ) تعبير مى شود ، ومنظور از آن عبارت از يك سلسله احكام جزئي است كه فقط به شمارى از موارد قرآن كريم محدود است .
اصول قرائي :
عبارتند از امثال : ادغام ، هاء كنايه ، مد وقصر ، همزه ، احكام نون ساكنه وتنوين ، فتح ، اماله ، وقف ، ومانند آنها .
فرش قرائي :
از قبيل :
- نوع قرائتي كه در سوره ء فاتحه روايت شده است ، مبنى بر اينكه عاصم وكسائي ( مالك ) را با الف ، وساير قراء سبعه ( ملك ) وبدون الف قرائت مى كردند ( 1 ) .
- يا آن قرائتي كه در سوره ء اعراف نقل شده كه ابن عامر مى خواند : ( قليلا ما يتذكرون ) وبه ياء در اول فعل قرائت مى كرد ، اما ساير قراء بدون ياء در اول فعل وبه صورت ( قليلا ما تذكرون ) ( 2 ) مى خواندند .
- حمزه وابن عامر به روايت ابن ذكوان ( ومنها تخرجون ) ( 3 ) و ( كذلك تخرجون ) ( 4 ) به فتح تاء وضم راء قرائت مى كردند ، اما ساير قراء سبعه آنها را به ضم تاء وفتح راء ( تخرجون ) مى خواندند .
- نافع وابن عامر وكسائي ، ( لباس التقوى ) ( 5 ) را به نصب سين ، وباقى قراء به رفع آن قرائت مى كردند .
- نافع ، ( خالصة ) ( 6 ) را به رفع مى خواند ، اما ساير قراء آنرا به نصب مى خواندند ( 7 ) .
تعريف تجويد :
اما تجويد ، شيخ زكرياى انصاري مى گويد :
( تجويد از لحاظ لغت به معنى تحسين ونيكوساختن وآراستن است ، اما اصطلاحا ، عبارت از تلاوت قرآن به گونه أي است كه حق هر حرفي از نظر مخرج وصفت - هر دو - اداء گردد ) ( 8 ) .
مقرئ نحوى ، ابن ام قاسم در كتاب خود شرح الواضحة في التفسير الفاتحة مى گويد :
( تجويد عبارت از درستي واستوارى در قرائت مى باشد ، ودر تعريف آن مى گويند : تجويد عبارت از اعطاء حق هر حرفي از نظر مخرج وصفت است ) .
يكى از علماء گفته است :
( تجويد عبارت از تصحيح وتقويم حروف ( يعنى صحيح ودرست اداء كردن آنها ) ، وبرآوردن آنها از مخارج ، وترتيب آنها در مراتبشان ، وارجاع آنها به اصول وقواعد ، والحاق آنها به نظائرشان مى باشد ) .