شايد مخالفت اين شنبوذ با آراء علماء قرائت در رابطه با شرط سوم از رقابت أو با ابن مجاهد ريشه مى گرفت ( 1 ) ، ونيز از آنجا ناشى مى شد كه ابن شنبوذ به اين نكته توجه نداشت كه شرط سازگارى قراآت با رسم الخط مصاحف عثماني بدين دليل بوده است كه مصاحف عثماني - بر اساس تلفظ وقرائتى كه در ( عرضه ء اخير ) ( 2 ) تثبيت شد - نگارش يافت ، چنانكه اين نكته را جمعى از مفسرين ومورخين ياد كرده اند :
- ابن كثير مى گويد :
( جبرائيل ( عليه السلام ) در ماه رمضان هر سال به معارضه ومقابله ء قرآن كريم با رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) مى پرداخت ، اما وقتى آخرين سال رحلت آنحضرت فرا رسيد ، قرآن كريم - را براى خاطر تأكيد وتثبيت واستحكام امر - دو بار مقابله كرد ) ( 3 ) .
- ابن الجزرى مى نويسد :
( مصاحف عثماني بر اساس قرائت وتلفظى - كه در ( عرضه ومقابله ء اخير ) از سوى خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) تثبيت وتأييد شده بود - به كتابت در آمد ، چنانكه شمار قابل توجهي از دانشمندان پيشين بدين نكته تصريح كرده اند ( 4 ) .
بارى امكان دارد مخالفت ابن شنبوذ با شرط سوم به خاطر آن بوده است كه وى به نقشه پردازى ابن مجاهد در شاذانگارى قراآت زائد بر قراآت سبعه ، رضا نمى داد ، چرا كه ابن شنبوذ مى ديد در جمع قراآت متواتر ، قراآتى جلب نظر مى كرد كه با رسم الخط مصحف عثماني سازگار نبوده وفقط اعتبار آنها متكى به سند وروايت بوده است نه سازگارى با رسم الخط مصحف عثماني . وما نمونه هائى از قراآت را ياد مى كنيم كه عليرغم اينكه داراى تواتر است با رسم الخط مصحف عثماني سازگارى ندارد ، مانند :
* قرائت ( جئ ) كه با الف وبه صورت ( جائ ) در مصحف عثماني نگارش شده است .
* قرائت ( لاذبحنه ) كه با الف وبه صورت ( لا أذبحنه ) نوشته شده است ( 5 ) .
* قرائت ابى عمرو : ( إن هذين ) با ياء كه با الف وبه صورت ( إن هذان ) نگارش شده است .
* وسرانجام ، قرائت ( فاصدق واكون ) با واو ، كه بدون واو وبه صورت ( . . واكن ) نوشته شده است ( 6 ) .
سزا است ياد آور گرديم : ابن شنبوذ ، طبق گفته ء ابن النديم ( درمقام رقابت با ابى بكر ( ابن مجاهد ) برآمد ، اما أو را به بطلان شخصيتش منسوب نكرد ودر صدد جرح أو بر نيامد ) ( 7 ) .
با توجه به نكته أي كه در مخالفت قراآت - در پاره أي از موارد - با رسم الخط مصحف عثماني ، جلب نظر مى كند بايد در اين مسأله تجديدنظر كرد ، چرا كه موافقت با رسم الخط مصحف عثماني - كه به عنوان شرط اخير در صحت قراآت محسوب مى شود - سنتى است كه تا كنون از آن پيروى مى شد ، چنانكه صفاقسى به همين مطلب تصريح كرده است . وى مى نويسد : ما معتقديم وقتى رسم الخط از يكسو ، وقراآت متواتر ويا مشهور از سوى ديگر - همانگونه كه درنمونه هاي اخير ديديم - با هم معارض وناسازگار بودند بايد برطبق قراآت متواترو يا مشهور عمل كرده وآنها را ملاك قرار داد ( 8 ) [ وبه رسم الخط اعتنايى نكرد ] .
صفاقسى مى گويد .
( شيخ عارف بالله ، ( سيدى ) محمد بن الحاج در كتاب المدخل گفته است : هيچكسى را روا نيست كه نوشته هاي