باب اوّل در ذكر قم و سبب نام نهادن قم بدين نام بعد از نام نهادن او به فارسى و ذكر قديم امر قم و حديث آن و صورت فتح ناحيت آن و انتهاى حدود آن و مسافت اقطار آن و ذكر طول و عرض و برج طالع آن و عدد راهها و دروازها و ميدانها و مساجد و حمّامات آن و سبب جدا كردن آن از اصباهان و وقت شهر ساختن آن و آنچ در بقعه و خطَّه قم داخل است و بدان تعلَّق دارد از ضياعها و نامهاى آن و ذكر باروى كهنه و نو آن و ذكر اوّل مسجدى كه بقم بنا نهادند و منبر در آن نصب كردند تا آنگاه كه مسجد جامع بدان بنا نهادند و منبر بدان نقل كردند و ذكر سراهاى خراج و دار الضّرب و سراى حكّام و وُلات و زندانها و ذكر كاريزها و جويها و رودخانه ها و آسياها و مقاسم [1] آبهاى آن و مساتيق آن و عدد ضياعها و رساتيق آن از اهل عرب و عجم و ذكر آن ضياع و رساتيق كه از ديگر شهرها با قم جمع و اضافت كردند و ذكر بعضى از طلسمات و ذكر بعضى آتشكدهاى نواحى آن كه مشهور و معروف بوده‌اند و ذكر فضيلتهاى قم و نواحى و ساكنان قم و آنچ از آفات و عاهات بديشان رسيده است و اين باب مشتملست بر هشت فصل ، فصل اول در ذكر قم و سبب نام نهادن آن بدين اسم بعد از نام نهادن فارسى آن و ذكر قديم امر و حديث آن و صورت فتح ناحيت آن و انتهاى آن و مسافت جوانب آن و ذكر طول و عرض و برج آن و در آنك قم را چند راهست و چند درب و چند ميدان و چند مسجد و چند حمّام بوده ، چنين گويند و چنين روايت كرده است احمد بن ابى عبد الله برقى [2] در كتاب بنيان كه شهر قم را از براى آن قم نام كردند كه در ابتداى حال مستنقع

[1] - در اصل نسخه : مقاسمات ،
[2] - ابو جعفر كه در سال 274 يا 280 وفات كرده از برقهء قم ،

20