ظاهرا مبناى اين حدس يا عقيده بر همان عبارت احياء الملوكست ، و چنان كه اشاره شد معلوم نيست كه مقرون به صحت و حقيقت باشد ، مگر آنكه بگوييم صاحب تاريخ احياء الملوك در عصرى كه معتقد است اين تاريخ از عربى به فارسى ترجمه گرديده دو چار اشتباه شده و ترجمهء اين كتاب توسط ابو محمد نام ( كه بالاخرة ترجمهء مذكور مبناى تحرير تاريخ امير محمد مبارز جدّ مادرى ملك شاه حسين - معاصر ملك نظام الدين يحيى 885 - و تاريخ احياء الملوك قرار گرفته ) در زمان ملك قطب الدين على ( 822 - 842 ) تحرير نيافته و اصل عربى و ترجمهء آن خيلى پيشتر ازين ازمنه بوده است - و در عصر ملك قطب الدين يا ملك نظام الدين مورخ ديگرى كه شايد امير مبارز الدين محمّد بوده است ، بسبب فقدان تاريخ قديم ( همين كتاب ) از نو تاريخى با شكسته بستهاى تاريخ قديم نوشته است .
براى توضيح اين مطلب بايد گفته شود كه در مقدمات تاريخ احياء الملوك قرب سه چهار صفحه از مطالب اوّل تاريخ سيستان را حذف كرده و در عوض شرحى را كه مختصرى از آن در تاريخ سيستان ( صفحه 10 سطر چهار ) راجع بآمدن سليمان نبى بسيستان موجود است از تاريخ گزيده نقل نموده و باز هم شروحى زايد بر تاريخ سيستان در دنبالهء مطلب خود گنجانيده است [1] - و همچنين آنجا كه تاريخ سيستان از رجال نامى سيستان نام مىبرد ( صفحه 18 - 21 ) در احياء الملوك به كلى خالى است و بجاى آن از كسان ديگر كه يكى دو از آنان با تاريخ سيستان مطابق و بسيارى حذف شده و جمعى اضافه گرديده در جاى ديگر نام برده است . ازين گذشته پس از نقل رواياتى از تاريخ گزيده كه متأخر از تاريخ سيستان است شروع بشمارهء فضايل سيستان نموده و مىگويد :
« در فضايل سيستان : اما فضايل سيستان بر بعضى امكنه كه مولانا شمس الدين محمد موالى و محمود بن يوسف اصفهانى بقلم آورده اند و شمهء درين نسخه بيان مىشود . . . الخ » [2] از اينجا با صرف نظر از حذف بعضى جزئيات ، طابق النعل بالنعل با تاريخ سيستان برابر

[1] احياء الملوك ( از ورق آ 3 تا ورق آ 6 ) .
[2] صفحه ( آ 6 سطر 8 - 9 ) احياء الملوك .

مقدمه 5