دوم : روح انسانيّت را در آدمى آشكار مىسازد ، و نفس را بزرگ مىكند ، و نهال گذشت و بلند همّتى را در روح مىنشاند ، و فضايل اخلاقى را پرورش مىدهد ، و گوهر خويهاى و الا را - با بخشش و مهربانى و هميارى و ايثار - تابناك مىسازد .
سوم : در آدمى روح تربيت اسلامى را رشد مىدهد ، كه همانا ملتزم بودن به هدف دينى است ؛ و نفس را با صبغهء توكَّل و توجّه به خداوند متعال در هر چيز مىآرايد ، چنان كه پيامبر اكرم « ص » مىفرمايد :
« بذل الموجود زينة اليقين [1] ( 1 ) بخشيدن موجودى ، آرايش يقين است » . و امام صادق « ع » مىفرمايد :
« منع الموجود ، سوء ظنّ بالمعبود [2] ( 2 ) خوددارى از بخشيدن موجودى ، بدگمانى نسبت به معبود است » .
4 - انفاق ، راه دست يافتن به تكامل اجتماعى : انفاق از سه جهت نيز سبب تكامل اجتماعى و رشد حياتى است :
نخست : فقر را كه از موانع عمدهء تكامل اجتماع و سبب عقب ماندگى و متلاشى شدن جامعه است نابود مىسازد ، و زمينه هاى بهره كشى از مردمان و مكيدن خون آنان را از ميان برمىدارد .
دوم : سبب از بين رفتن تفاوتهاى عظيم در سطح زندگى مردم مىشود ، و پايگاه اساسى فتنه ها و مفاسد و دشمنيها و اختلافها و دسته بنديهايى را كه سبب از بين رفتن آرامش اجتماع و وحدت جامعه و امنيت آن است نابود مىكند . و آشكار است كه اين امور ( فتنه ها و تفرقه ها . . . ) كه ذكر شد ، همه از چيزهايى است كه با سالم بودن جامعهء انسانى و تكامل آن تضاد دارد .

[1] . « بحار » 77 / 131 .
[2] . « بحار » 68 / 207 .

114