نگاهى به سراسر فصل تخصّص و تعهّد ، براى هر اجتماع و كشور و هر مديريّت و حكومت ، و همچنين براى هر تمدّن و پيشرفت علمى يا صنعتى ، دو امر حياتى به شمار مىآيد . و تعاليم و احاديث اسلامى اهميّت علم و شناخت و مهارت در هر كار را بيان كرده‌اند ( علاوه بر حكم عقل و قانون آزمايش ) . همچنين تعاليم اسلامى لزوم ايمان داشتن به عمل و كار و تعهّد در بارهء آن را يادآور شده‌اند ؛ پيامبر اكرم « ص » مىفرمايد :
« إذا عملت عملا ، فاعمل بعلم و عقل [1] ( 1 ) هر گاه مىخواهى كارى بكنى ، آن را با دانش ( اطلاع و مهارت ) و خردمندى انجام ده » ؛ نيز مىفرمايد :
« من عمل على غير علم ، كان ما يفسده أكثر ممّا يصلح [2] ( 2 ) هر كس بدون اطلاع ( مهارت ، تخصّص ) كارى انجام دهد ، بيش از آنكه آباد كند خراب مىكند » . و امام عليّ بن ابى طالب « ع » مىفرمايد : « يا كميل ! ما من حركة إلَّا و أنت محتاج فيها إلى معرفة [3] ( 3 ) اى كميل ! هيچ حركتى نيست مگر اينكه تو در بارهء آن نيازمند به يك شناخت و معرفت هستى » . و چنين است آنچه از ائمّهء طاهرين « ع » در اين خصوص به ما رسيده است ، مانند حديثى كه از امام صادق « ع » نقل كرديم ، كه در آن حديث تضييع و خرابكارى ( ناشى از عدم تعهّد يا تخصّص ) ، به منزلهء خيانت معرّفى شده بود . و در آنجا نظرها را به اهميّت اين تعليم و ارزش تربيتى و اجتماعى و اقتصادى و انسانى آن جلب كرديم .
آرى ، تخصّص امرى است كه تمدّن و پيشرفت بدون آن امكانپذير نيست ، همچنان كه تعهّد و ايمان نيز از عواملى است كه تمدن و پيشرفت بدون آن نمىتواند تعالى پيدا كند . اين دو امر ، دو بال رسيدن به جامعه اى پيشرفته و زندگيى شكوفا محسوب مىشوند . آنچه در اين باره

[1] . حديث شمارهء
[2] ، در همين فصل . « 2 » . حديث شمارهء « 1 » ، در همين فصل .
[3] . « تحف العقول » / 119 .

542