الطَّعام و الشّراب [1] - ( 1 ) دلهاى خود را با زياد خوردن و زياد آشاميدن نميرانيد ) ، به همين گونه فزونى مال نيز قلب را مىميراند ( . . . و أماتت الدّنيا قلبه [2] - ( 2 ) دنيا قلب او را ميرانده است ) .
ملاحظهء 4 - پرخورى انديشه و حكمت و زيركى و روشنى و فروغ قلب را نابود مىكند ( البطنة تحجب الفطنة [3] ( 3 ) پرى شكم حجاب زيركى و هوشيارى است ) ، به همين گونه فزونى مال سبب مستى خرد و نابودى آن مىشود ( السّكر أربع سكرات : سكر الشّراب ، و سكر المال [4] - ( 4 ) مستى بر چهار گونه است : مستى شراب و مستى مال . . . ) .
ملاحظهء 5 - پرخورى مايهء سبكسرى و سرمستى است ( الشّبع يورث البطر [5] - ( 5 ) سيرى سرمستى مىآورد . . . ) ، به همين گونه فزونى مال و مرفّه بودن همانها را به بار مىآورد ( و هكذا الإنسان لو خلا من الشّغل ، لخرج من الأشر و العبث و البطر إلى ما يعظم ضرره عليه و على من قرب منه ؛ و اعتبر ذلك به من نشأ في الجدّة و رفاهية العيش [6] - ( 6 ) همچنين ، انسان چون نيازى به كار نداشته باشد ، سبكسرى و هرزه گردى و سرمستى او را به حالى افكند كه براى خود و نزديكانش بسيار زيانبار است ، اين حالت را در مورد كسانى بسنج كه در خانواده هاى توانگر و رفاه زده به دنيا آمده‌اند و بزرگ شده‌اند . . . ) .
و از چيزهايى كه جلب نظر مىكند و آدمى را به دقّت كردن در بارهء آن برمىانگيزد ، اين است كه در كلام نبوى - كه اندكى از آن را نقل كرديم - قلب به كشت تشبيه شده است ، و خوردنى و آشاميدنى بيش از اندازه به آب زايد بر آنچه مورد نياز كشت است ؛ پس دلها نيز همچون كشتزارها ، چون بيش از اندازه آب به آنها برسد مىميرند ؛ كلام نبوى

[1] « مكارم الأخلاق » / 171 ؛ از سخنان پيامبر اكرم « ص » .
[2] « نهج البلاغه » / 330 ؛ « عبده » 1 / 211 .
[3] « غرر الحكم » / 18 .
[4] « خصال » 2 / 636 ؛ از سخنان امام علىّ بن ابى طالب « ع » ، به روايت امام صادق « ع » .
[5] « غرر الحكم » / 29 .
[6] « بحار » 3 / 87 ؛ از سخنان امام صادق « ع » ( رسالهء « توحيد مفضّل » ) .

668