در اسلام ، تنها شامل پول نقد نمىشود ، بلكه هر گونه مال را شامل مىشود . و اين جمله كه در آيه آمده است ، يعنى : * ( وَلا يُنْفِقُونَها ) * - ( 1 ) آن را انفاق نمىكنند » ، بجز طلا و نقره ، شامل انفاق نكردن زيادتى مال فراوان نيز - بر حسب تفسير حديثى - مىشود ؛ امام صادق « ع » :
« إنّما أعطاكم الله هذه الفضول من الأموال لتوجّهوها حيث وجّهها الله ، و لم يعطكموها لتكنزوها [1] - ( 2 ) خداوند اين اموال اضافى را از آن جهت به شما عطا كرده است كه آنها را به جاهايى روانه كنيد كه خدا روانه كرده است ، و براى آن نداده است كه آنها را به صورت گنج بينباريد » . اين حديث « آيهء كنز » را تفسير مىكند و مراد آن را آشكار مىسازد . و مقصود از « فضول - اضافه ها » ، مقدار افزون بر خرج و نفقه است ، خواه از زر و سيم باشد و خواه از چيز ديگر . و مقصود از « حيث وجّهها الله - ( 3 ) جايى كه خدا روانه كرده است » ، دادن مال در راه خدا و راه بندگان خدا است ، بر حسب آنچه شرع الهى در احكام و دستورهاى مالى فراوان و فراگير خود - رسمى و غير رسمى - بيان كرده است . و اين تعبير حديث :
« و لم يعطكموها لتكنزوها - ( 4 ) آنها را به شما عطا نكرده است تا به صورت گنج انباشته سازيد » ، آشكارا معنى « كنز » را - در حقيقت مفهوم قرآنى عامّ آن - تعيين مىكند . برخى از احاديث ديگر نيز مؤيّد اين تعميم است ، از جمله اين حديث صادقى :
« و اثنا عشر ألف درهم كنز [2] - ( 5 ) ( انباشتن ) دوازده هزار درهم كنز ( گنج ) است » . نيز مؤيّد آن است آنچه از « تفسير » شيخ بزرگوار ، علىّ بن ابراهيم قمى آورديم .
3 - جدايى كنز از موضوع زكات :
« كنز » در قرآن كريم موضوعى مستقل از زكات است ، و « آيهء كنز » آيه اى تأسيسى است نه تأكيدى . و مقصود از كنز ، گنج ساختن و انباشتن زر و سيم و ذخيره كردن آنهاست ، يا انباشتن مال فراوان ، چنان كه پس از اين آشكار خواهد شد ؛ و در احاديث فصل نهم نيز به اين موضوع اشاره كرديم . [3]

[1] « كافى » 4 / 32 .
[2] « تحف العقول » / 279 .
[3] ( جلد سوّم )

225