نگاهى به سراسر « فصلهاى دهگانهء انفاق » [1] انفاق در اسلام امرى بزرگ و تربيتى انسانى و عظيم و جهتگيريى الهى و ريشه دار است . به همين جهت است كه اسلام مردمان را به بخشنده دستى و بخشندگى بر مىانگيزد ، تا آن حد كه امام امير المؤمنين علىّ بن ابى طالب « ع » - چنان كه امام كاظم « ع » روايت كرده است - مىفرمايد : « . . . ليكن نظركم عبرا . . . و طبيعتكم السّخاء ؛ فإنّه لا يدخل الجنّة بخيل ، و لا يدخل النّار سخيّ [2] ، ( 1 ) بايد نگاه شما به هر چيز براى پندآموزى و عبرتگيرى باشد ، و طبيعت شما جود و بخشندگى باشد ( بخشندگى براى شما امرى طبيعى و عادى باشد ) ، زيرا كه هيچ بخيلى به بهشت داخل نمىشود ، و هيچ بخشنده دستى به آتش دوزخ در نمىآيد » . و امام صادق « ع » مىفرمايد : « شابّ سخيّ مرهق في الذنوب ، أحبّ إلى الله عزّ و جلّ من شيخ عابد بخيل [3] ، ( 2 ) جوان سخاوتمندى را كه فرو رفته در گناهان باشد ، خداى بزرگ بيش از پيرمرد عابدى كه بخيل باشد دوست دارد » .
و قرآن و حديث مردمان را بر انفاق برانگيخته و چنان خواسته‌اند كه آدمى بخشندگى و انفاق را از اخلاق نيكو و عملى و نشاط انگيز خود قرار دهد ، و با تأكيدهايى گوناگون ، و تعليمهايى مختلف ، و تعبيرهايى متفاوت ، همگان را به آن فرا خوانده‌اند ، كه مقدار در خورى از آنها در فصول دهگانهء انفاق گذشت . و اينها همه ، اگر بر چيزى دلالت داشته باشد - آشكار و ژرف - بر اهميّت و عظمت انفاق دلالت دارد ، و مىرساند كه دين اسلام مردم را بر آن وامىدارد كه اموال و امكانات را از مالكيتّهاى انحصارى در آورند و محبوس نسازند و در راه مصالح جامعه و مردمان به مصرف برسانند ؛ اين امرى است كه اسلام سخت به

[1] فصل 16 تا فصل 20 از باب دوازدهم - در جلد پنجم ( ص 665 - 722 ) ، و فصل 21 تا فصل 25 ، در اين جلد ( ص 61 - 142 ) .
[2] . « تحف العقول » / 288 .
[3] . « بحار » 73 / 307 .

108